Nguồn Kỹ thuật trồng rổ nhựa, tác giả Vũ Hưng.

Tại sao dùng rổ nhựa

Khi ông Kusida Matsuo người Nhật bày ra cái vụ trồng Thông Đen Nhật Bản bằng rổ nhựa được phổ biến trên Bonsai Today số 17 đầu năm 1992, có lẽ đã có một số người Âu Mỹ theo đó thực hiện. Ấy là hồi năm 1992 mình đoán vậy, chứ lúc ấy chưa phải lúc Internet phát triển như bây giờ nên mọi hiểu biết rất hạn chế.

Cho đến năm 2000, khi Internet bành trướng và phổ cập đại chúng, mình mới ớ ra là chả mấy người biết cái chuyện “trồng rổ xưa cũ kia”. Thành thử khi mình lôi vài chục cây trong rổ lên chỗ Hội Bonsai gần nhà là bà con (đa phần lớn tuổi hơn mình) mới bảo: “trồng vầy thì chừng nào nó mới lớn?”. Vậy mà cũng đã hơn 20 năm với mấy cái rổ nhựa!

Chả là mình cũng hay táy máy thử trên nhiều thứ rổ: từ rổ lưới muỗi (cái sàng mè), đến những thứ không phải rổ nhưng có lỗ (khung nhựa đựng 12 chai nước ngọt), nhưng cuối cùng lại quay về với cái rổ nhựa.

Mình cũng đã từng chê cái rổ nhựa sản xuất tại Việt Nam (bán ở chợ Tàu bên này) là phẩm chất xấu. Đoán là họ dùng nhựa tái sinh nên mỏng, dòn, dễ gãy bể và tệ hại là phần lỗ nửa dưới cái rổ thường bị lớp nhựa cực mỏng bít rịt gây úng nước. Thế là bỏ thêm mỗi cái rổ 1 USD thành tổng cộng 2,5 USD cho mỗi cái rổ mua ở chợ Đại hàn cho thông lỗ, dày dặn, đỡ gãy bể.

Vài năm sau mới thấy rõ chuyện. Té ra không hẳn rổ dày rổ cứng là tốt. Rổ dòn, rổ mỏng nó cũng có tác dụng cực tốt cho việc trồng: dễ cắt bỏ, cắt xẻ rổ cho rễ chạy hay lúc đưa cây trong rổ vào chậu thì việc tách rổ khỏi rễ lại dễ dàng và an toàn hơn.

Thế nên, những chuyện lặt vặt trên là để thưa với các bạn rằng: chúng ta nên xài rổ nhựa loại nhựa xấu thì khi cần tháo bỏ hoặc xẻ thành rổ sẽ rất dễ dàng. Còn việc màng mỏng bít lỗ thì cứ việc học từ bạn Duonglieu: lấy lửa hơ qua lại là lớp nhựa mỏng chảy tan (coi chừng, cần làm thử trước vài cái để có kinh nghiệm không thôi nó chảy thành lỗ to, vì một khi nhựa đủ nóng là tự nó cháy).
Các bạn thấy Tây phương họ có một lô một lốc kiểu rổ thế này.
các loại rổ
Nhưng xem hết một trang cả trăm kiểu rổ, các bạn sẽ chẳng thấy cái rổ nào giống kiểu cái rá vo gạo bên Việt Nam mình.
rổ nhựa trồng cây
Có lẽ đó cũng có thể là lý do người Âu Mỹ họ đã không thành công trong việc trồng Thông bằng rổ. Bởi vì họ không thể kiếm đâu ra được thứ rổ thích hợp như kiểu rổ rá Việt Nam.
Tóm lại, giờ thì các bạn đã nắm được tại sao nên xài rổ nhựa.

  • Nó tốt cho việc trồng cây vì giá rẻ, dễ kiếm.
  • Nó tốt cho rễ vì nhiều lỗ thoát nước, rễ khó bị úng.
  • Nó tốt cho việc phân rễ vì nhiều lỗ nhỏ.
  • Nó không gây nấm mốc như rổ tre non (hay lồ ô = nứa)
  • Và còn nhiều chuyện nữa, mà quan trọng là : nó dễ bể!

Một số điểm nên biết về rổ nhựa

Các bộ phận của rổ

Để bạn dễ phân biệt, mình tạm giải thích tên gọi như sau:

  • Rổ: loại lỗ lớn để đựng rau, hạt gạo có thể chui lọt.
  • : loại lỗ nhỏ dùng để vo gạo.

Ta nên dùng rổ, bởi đã thống nhất ở trên là dùng đồ rẻ tiền nên rá thường có nhiều màng ở các lỗ (đặc biệt là phần đáy rá), dù có hơ lửa cũng không hết được nên dẫn tới phần đáy rá ẩm nhiều dễ gây nấm mốc. Cũng không nên dùng rổ có mắt quá to, bởi khi trồng trong đất (hoặc trong 1 rổ to hơn) thì rễ cây sẽ lớn (tương đương với đường kính mắt rổ) nên rổ sẽ không đủ sức bóp nghẹt rễ lại và rễ lớn thì khi tỉa rễ sẽ gây nhiều tổn thương hơn.
Để dễ thảo luận, mình tạm đặt tên 1 số bộ phân trên rổ như sau:
tên gọi các bộ phận trên rổ
Khi nói đáy rổ các bạn hiểu cho là phần thấp nhất bên trong rổ. Còn như đế rổ lại là mặt bằng bên ngoài rổ. Phần đế rổ thường có chân đế rổ. Phần chân này thường rất ngắn nên cũng có thể sinh lắm tội. Vì chân đế rổ (loại rổ như rá vo gạo đăng hình ở trên) vốn rất ngắn (khoảng 2-3mm) và bằng mặt. Nếu không để ý, các bạn để rổ trên mặt bằng, sẽ có thể xảy ra tình trạng nước đáy rổ đọng lâu. Lý do là khu vực nước trong vòng tròn đế rổ và chân đế rổ không khô được. Nếu được bẻ một vài mảnh nhỏ ở chân đế và đáy rổ có dây mồi (kiểu cọng rơm) thì việc thoát nước “tồn đọng sau khi tưới” sẽ an toàn hơn.

Phần vành rổ trong bài viết gốc tác giả có hướng dẫn làm quai xách để không bị vỡ gây ra xáo trộn trong bầu đất. Tuy nhiên với thực tế của mình mua loại rổ 3.500đ/chiếc thì sau 1 năm rổ đằng rổ, vành đằng vành nên mình không làm. Để bầu đất không bị xáo trộn thì mình luồn tay xuống đáy rổ và nhấc lên. Nếu muốn làm quai xách các bạn tham khảo trong bài viết gốc.

Các khu vực trong rổ

các khu vực trong rổ
Tầng đất dưới không chính thức là phần đất để rễ cây phát triển. Đó chỉ cần là một “gò đất” để toàn bộ hệ rễ nằm tựa trên đó. Bởi vậy, “gò đất” này nên thỏa 2 điều kiện:

  • Đất đai sạch sẽ, hoàn toàn không bị rã, giữ ẩm tốt.
  • Có hình nón.

Có bạn sẽ bảo: nếu để vài cục than củi là vừa sạch vừa trữ ẩm tốt. Đây là một ý kiến hay. Thế nhưng các bạn cần phải coi chừng. Nếu than củi hút hết khí CO2 phát sinh từ rễ thì đôi khi chả phải chuyện hay. Vì cây trồng (đại thụ) cũng cần sự có mặt của CO2 ở một khoảng thời gian nào đó trong đất và rễ để làm tương tự chất xúc tác, giúp rễ lấy được mốt số chất dạng ion.(Tức là loại rễ cây nằm trong đất hoạt động không giống rễ Lan).

Điều quan trọng là tầng đất dưới không để bị mủn trong suốt thời gian cây nằm trong rổ (có thể 5, 7 10 năm). Nếu để rổ trên mặt bàn, bạn có thể nghiêng rổ đổ bỏ một phần lớp đất trên (do lâu ngày khiến phân bón thành mùn). Nhưng bạn không nên làm vậy với lớp đất tầng dưới. Bởi vậy, nhắc lại lần nữa: nên dùng loại đất trồng không thể bị mủn nát cho tầng dưới (Diatomite là một lựa chọn tốt).

Tầng trên là vùng đất chính thức cho rễ phát triển. Loại đất trồng với hạt độ như thế nào sẽ được chúng ta bàn luận sâu thêm trong phần đưa cây vào rổ. Điều cần nêu trước cho các bạn nên có ý niệm rõ ở đây là việc “kinh nghiệm của bạn về đất trồng cho cây theo tỉ lệ nào ở chậu bonsai thì cũng nên dùng hệt tỉ lệ đó cho phần đất trên trong rổ”. Hoặc bạn cũng có thể làm điều ngược lại: dùng tỉ lệ hỗn hợp ở rổ cho một loài cây thế nào thì cũng hệt tỉ lệ cho cây ấy trong chậu bonsai. Lý do đơn giản: cây sẽ không hề bị sốc khi chuyển từ rổ sang chậu vì rễ không phải điều chỉnh cho phù hợp đất trồng mới.

Cọng mồi. Các bạn không thấy ghi ở mục tên các điểm quanh cái rổ, nhưng cọng mồi gần như là một vật không nên thiếu khi trồng rổ. Cọng mồi có thể là một cọng rơm, hoặc ít sợi dớn trồng lan (với mình thì sợi dây dù là thứ hợp lý và dễ kiếm), nói chung là những thứ mềm mại dẫn được nước và không hư mốc (vải vụn rất dễ gây nấm mốc).
Cọng mồi là phần nối từ đất trồng xuyên qua đáy rổ ra ngoài không khí (đó là lý do chân đế rổ cần hở). Sức mao dẫn của nước sẽ “giúp nước đọng” trong đất trồng thoát hết ra ngoài theo cọng mồi. Ai muốn đọc thêm về cọng rơm mồi xin xem tại http://forum.caycanhvietnam.com/diendan/showthread.php?t=97704&page=23

Tuổi thọ của rổ nhựa

Đương nhiên là rổ rẻ tiền thì tuổi thọ kém hơn rổ đắt tiền. Rổ rẻ tiền: mức rổ mỏng, phẩm chất nhựa xấu (% nhựa tái sinh cao nên kém đàn hồi). Thế nhưng có xấu thì loại rổ rẻ tiền cũng có thể trụ được 2,3 năm nếu nó được tưới nước thường xuyên ngày 2,3 lần. Các bạn cũng nên để ý: ánh sánh mặt trời là thứ biến chất trên nhựa mạnh nhất, kế đó là nhiệt độ. Bởi vậy, nếu trồng cây rổ mà tàn cây che chắn phần nào đó, thì rổ để ngoài nắng cũng trụ được lâu hơn. Nếu đặt rổ trên suối nước thì 10 năm sau mình thấy nó vẫn dùng được.

Tóm lại: rổ nhựa càng tiếp xúc nhiều với ánh sáng mặt trời (tia tử ngoại = cực tím) thì càng chóng trở nên khô giòn.

Rổ nhựa và các liên quan việc phát triển rễ

Có lẽ khởi đầu thì ông Cụ Kusida Matsuo chỉ nghĩ đến rổ nhựa vì nó thoát nước. Thế nhưng rồi sau khi nhiều người áp dụng, mới thấy phát sinh ra vô số chuyện hay ho.

Tất cả những chuyện hay ho đó luôn là khởi đầu từ hệ rễ. Đúng với chuyện: hễ rễ mạnh và ổn rồi thì phần thân cành bạn làm kiểu nào cây cũng khó chết. Chúng ta sẽ lần lượt rà lại xem từ khởi đầu cho đến sau này, kiểu trồng rổ đã đem lại những lợi ích gì cho rễ.

7 bình luận

  1. Khách
    Khách 28/06/2016 at 10:10 |

    A ơi cho em hỏi dùng đất gì để chồng cây bon sai ah

  2. Làm sao cho thân cây mau lớn?
    Làm sao cho thân cây mau lớn? 07/08/2016 at 16:43 |
  3. Kinh nghiệm trồng thông đen Nhật Bản (Phần 2)
  4. Kinh nghiệm trồng thông đen Nhật Bản (Phần 10)
  5. Chọn chậu cho cây (phần 2)
    Chọn chậu cho cây (phần 2) 21/08/2016 at 16:48 |
  6. Chọn chậu cho cây (phần 2)
    Chọn chậu cho cây (phần 2) 08/03/2017 at 14:52 |
X