Thủy tùng

Tên gọi khác là thông nước (Glyptostrobus pensilis (Staunton) K.Koch). Đây là loài lá kim cổ nhất với lịch sử được ghi nhận là trên 100 triệu năm. Cho tới gần đây chi này vẫn còn được phân bố rộng rãi ở châu Á và châu Âu, nhưng sau các đợt băng hà thì hiện nay chỉ còn lại 2 quần thể nhỏ ở Đắc Lắc. Đây là một trong những kho báu của thiên nhiên Việt Nam.

Cây cao tối đa 20m, đường kính ngang ngực lên tới 1m. Cây mọc đứng hình tháp, cây già tán rộng hơn, chồi nhỏ thường rụng theo mùa. Rễ khí thường thấy quanh gốc cây hơi bạnh vè. Vỏ màu nâu đỏ, dạng sợi và thường tách thành các đường. Lá có 2 dạng: lá trưởng thành dạng vảy ép sát cành trên các cành ra nón, lá non và lá mới hình dải dài 6-10mm và có lỗ khí trên các mặt lá. Nón xuất hiện vào tháng 7-10, chín vào tháng 11 năm sau. Hạt hình trái xoan 5-6mm có cánh dài ở lưng hạt.

Thủy tùng ở Việt Nam bị tàn phá nghiêm trọng do cháy rừng và khai thác trái phép. Người ta đồn nhau cây này tốt cho phong thủy…bla..bla…gỗ cây này chịu nước nên bị dân giàu có đem đóng quan tài…Mình thì thấy cây này chỉ có giá trị về cân bằng tự nhiên, chứ phong thủy đâu chẳng biết, phá vậy rồi mấy chốc “phong thủy” cả thế giới này cũng tới hồi mạt. Trái đất nóng lên, nước biển dâng, lụt…đều từ đó mà ra. Chuyện đương nhiên mà nói hoài không hiểu, cứ nhắm mắt phá nếu thấy cái lợi trước mắt.

Thủy tùng có thể nhân giống bằng hạt hoặc giâm cành, nhưng tỉ lệ ra rễ thấp.

thủy tùng

Bách xanh

Tên gọi khác là trắc bách diệp núi, tùng hương (vì gỗ nó có mùi thơm ngát), pơ mu giả. Tên khoa học là Calocedrus macrolepis Kurz.

Bách xanh cao tối đa 25m, đường kính 60-80cm. Cây mọc đứng, thân thẳng, phân cành thấp, tán rộng. Vỏ màu xám tới nâu đỏ, nhẵn trên cây non, nứt dọc trên cây già. Lá dạng vảy, dẹt 1-3mm, xếp thành 2 cặp. Mỗi vảy của cặp bên (nhỏ hơn) trong dẹt, ép sát vào thân. Vảy của cặp ngoài lớn hơn, hình thuyền, thường có dải lỗ khí phân biệt. Nón cái đơn độc ở đỉnh, nâu đỏ khi chín, hình bầu dục, dài 1-2cm, không bền, rụng sớm, giải phóng hạt khi còn dính trên cây.

Cây thường mọc ở độ cao 800-1500m, mọc thành đám nhỏ trong rừng núi đá vôi hoặc núi đất phong hóa từ đá granit. Đây là loài ưa sáng, thường sẽ chết khi bị che bóng bởi cây khác trong vòng 5 năm.

Cây có thể nhân giống vô tính hoặc hữu tính. Nếu trồng từ hạt thì có thể thu quả chưa mở miệng trên cây vào khoảng tháng 8-9 (dương lịch). Hạt mới thu hái cho tỉ lệ nảy mầm tới 70% trong vòng 24 ngày. Nếu giâm hom xử lý thuốc IBA (1 loại hóc môn sinh trưởng, không thấy bán trên thị trường) có thể đạt tỉ lệ sống tới 80%.

cây bách xanh đang ra quả

Thông nhựa

Tên gọi khác là thông 2 lá (Pinus merkusii Junghuhn & de Vriese). Đây là loài thông 2 lá duy nhất được coi là loài bản địa của Việt Nam.

Đây là cây đơn thân, cao tới 30m và đường kính ngang ngực tới 60-80cm. Cây thân thẳng với tán lá thưa. Vỏ dày màu nâu đỏ, nứt thành từng đường dọc sâu. Lá kim mọc thành cụm 2 lá, vảy lá dài 2cm và không rụng. Lá dài 15-25cm, rộng 0,5-1mm, cứng, màu xanh đậm. Nón quả hình trứng, mọc đơn độc hoặc thành cặp, không rụng luôn sau khi giải phóng hạt. Hạt nhỏ màu nâu đỏ nhạt, có cánh dài 2cm.

Cây mọc ở độ cao từ mực nước biển tới 1200m, ưa đất có độ pH khoảng 4,5. Cây thích khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm 22-27°C, lượng mưa 1300mm/năm.

Đây là loài ít được làm cây cảnh do lá dài quá, nhưng do sức sống mạnh nên có thể dùng làm gốc ghép những loài khó tính khác như thông 5 lá Pà Cò, thông Đà Lạt.

Cây có thể gieo từ hạt với tỉ lệ nảy mầm lên tới 90% với hạt thu ở vùng thấp, hạt ở vùng cao có tỉ lệ nảy mầm thấp hơn. Có lẽ nhân giống được bằng cách giâm hom nhưng chưa ai thử!

Thông tre lá dài

Tên khoa học là (Podocarpus neriifolius D. Don). Cây cao tới 25m, mọc đứng với tán trải rộng. Vỏ màu nâu, mỏng và dạng sợi, bóc tách thành mảng. Lá mọc vòng quanh cành, hình dải mác, dài 7-20cm, rộng 2cm, gân giữa nổi rõ cả 2 mặt, đỉnh lá thường nhọn. Lá non mới ra có màu đỏ. Nón (quả) phân tính khác gốc, cấu trúc mang hạt đơn độc, cuống dài 1-2cm, đường kính đế tới 1cm, gốc dẹt, có 2 lá bắc ở gốc, màu tím đỏ khi chín, phần quanh hạt màu đỏ hồng khi chín. Nón đực mọc đơn độc hoặc thành cụm 2-3 ở nách lá, thường không có cuống và dài tới 5cm.

Cây mọc tự nhiên ở độ cao 600-1500m. Thường thấy trên đất có độ phì nhiêu cao, nhiệt độ trung bình 21-26°C, lượng mưa trên 1500mm/năm. Nhân giống hữu tính từ hạt là khó vì hạt rất hiếm, nếu giâm hom thì tỉ lệ thành công đạt 55-60%.

thong-tre-la-dai

Thông tre lá ngắn

Tên khoa học là (Podocarpus pilgeri Foxworthy). Cây cao chừng 5-15m, đường kính ngang ngực dưới 1m. Tán lá thưa, thường mọc thành vòng 5 cành. Vỏ đỏ hoặc nâu, bóc tách dọc thành các mảnh, vỏ bên trong màu nâu nhạt. Lá hình dải mác hoặc bầu dục, thường mọc thành cụm ở cuối cành, dài 1,5-8cm, rộng 1-2cm. Đỉnh lá tròn, đôi khi có mấu, thường có màu xanh ở mặt dưới, lá non màu đỏ. Cành nhỏ dạng ống với 4 mặt. Nón phân tính khác gốc. Cấu trúc mang hạt đơn độc ở nách lá, đế màu tím đỏ, hạt màu tím lục hình trứng.

Cây mọc ở độ cao 500-1500m, thường mọc trên núi đá vôi. Thích ở nơi nhiệt độ trung bình 18-23°C, lượng mưa 1500mm/năm. Nhân giống hữu tính từ hạt là khó vì hạt rất hiếm, nếu giâm hom thì tỉ lệ thành công đạt 55-60%.

thông tre lá ngắn

Nguồn thông tin trích từ tài liệu “Cây lá kim Việt Nam” của tác giả Nguyễn Đức Tố Lưu và Philip Ian Thomas, do bác Minh Xuân dịch.

Bài liên quan:
Giâm cành cây lá kim
Ghép cây lá kim
Cành lá kim đã cắt cần gì để sống?
X