Để tránh những lệch lạc trong việc học làm bonsai sau này, tôi xin viết lại một định nghĩa cơ bản nhất về bonsai mà tôi cho là đúng:

“Bonsai là cây nhỏ trồng trong chậu cạn và mang dáng vẻ của một cây đại thụ.”
Từ bonsai bắt nguồn từ tiếng Tàu phiên âm là bồn-tài (cây con-chậu), sang Nhật Bản biến âm thành bonsai. Nói về kích thước của bonsai thì được chia làm 5 loại:

  • Cây dưới 15 cm là loại siêu mini
  • Cây cao từ 16 đến 30 cm là loại mini
  • Cây cao từ 31 đến 60 cm là loại trung bình
  • Cây cao từ 60 cm tới 1m là loại lớn

bonsai_trung_quoc

Những cây trên 1m nói chung không được tính là bonsai, mà là cây trồng trong sân vườn, cây công trình. Nhiều đại gia nhà lớn sắm cây đại thụ trồng trong bể bơi thì cũng tốt thôi, nhưng theo tôi chúng được xếp vào một dòng khác, tạm gọi là dòng cây “nghệ thuật đầu thế kỷ 21 ở Việt Nam”. Vì theo tôi biết các cụ mình xưa chơi cây cảnh to lắm cũng chỉ 2 người là bê được thôi, bởi ngày xưa chưa có cần cẩu mà!

Bonsai là một tác phẩm nghệ thuật ‘sống’ theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng. Nhiều người cảm thấy điều mà bonsai cuốn hút họ nhất chính là việc họ mãi mãi không bao giờ đạt được vẻ đẹp hoàn mỹ cả. Cái cây của họ cứ biến đổi mãi, vẻ đẹp không vĩnh cửu của nó khiến người ta chiêm nghiệm được những điều về triết lý nhân sinh.

Vẻ đẹp của cây được thể hiện đơn giản, chắt lọc những nét đẹp nhất của tự nhiên mà tác giả cảm nhận được. Đừng mô tả tác phẩm của bạn quá cụ thể như thế này (thậm chí tôi còn thấy có bạn khắc đôi mắt cho con nai nữa cơ! )

nai-753388-1369377599_500x0

Để bắt đầu tạo một cây bonsai để đi thi thì bạn nên nhớ những tiêu chí sau cho một cây bonsai đẹp:

  • Lá nhỏ: cây nhỏ thì lá cũng phải nhỏ nó mới cân, không thì lúc đi thi vặt trụi lá đi là giám khảo khỏi trừ điểm :p (tuy nhiên 1 giám khảo tên tuổi ở Việt Nam từng tuyên bố: “cây không lá không nhận thi, không chấm” khiến 1 nghệ nhân ở Sài Gòn phải bức xúc: “dở hơi à, Việt Nam không có cây rụng lá à?”. Nói chung là Việt Nam còn đang trên con đường mày mò về bonsai thôi, hi vọng ở giới trẻ năng động và có “google thần chưởng” sẽ đưa Việt Nam lên tầm thế giới.)
  • Thân vót: thân cây nhỏ dần từ gốc lên ngọn.
  • Rễ gân guốc, xòe đều, không chồng chéo lên nhau: nếu không được đủ các tiêu chí trên thì ít nhất cũng phải có vài cái rễ lộ ra, để không có cảm giác cây giống cái cọc cắm xuống đất.
  • Vỏ sần sùi, già mốc tùy chủng loại: ví dụ cây lá kim có vỏ nứt nẻ, cây sanh-si thì vỏ mốc-nhăn, cây thích thì dù trẻ hay già vỏ đều láng bóng nên không cần quan tâm.

Cuối cùng, nhiều người đã thành công với việc trồng cây từ nhỏ tới lớn mà cũng không lâu lắm, khoảng chừng 8 năm. Nếu bạn có đốn cây rừng về thì cũng phải mất chừng ấy thời gian mới được một cây đẹp. Việc trồng cây từ nhỏ có nhiều cái lợi. Như là cây quen với trồng chậu nên rễ nhiều, dày hơn cây mọc trong đất không gian sống là vô tận. Bạn cũng có thể chỉnh sửa kiểu dáng cho cây như ý đồ tạo tác của bạn, tránh việc một số cây tự nhiên nhìn không tự nhiên lắm! Điều này tôi đã trình bày trong loạt bài khác khi nói về tính mỹ thuật của một cây bonsai (loạt bài rất dài và vô cùng khó hiểu, dành cho những người có thâm niên chơi cây 5 năm trở lên). Thế nên đừng đánh cây rừng về làm bonsai bạn nhé.

X