Bài lược dịch của chú Vũ Hưng trên caycanhvietnam.com của tác giả Walter Pall đăng trên tạp chí “Bonsai Today” (Mỹ) số 104, năm 2006.


Khoảng 1985, Âu châu, nước Nam phi và nước Mỹ đã bắt đầu khá phát triển về thú chơi bonsai. Thế nhưng bên Anh quốc , họ bắt đầu nhàm chán với những kiểu dáng cứng nhắc theo lối người Nhật. Từ đó, người nước Anh đưa ra khẩu hiệu: làm cây bonsai theo kiểu mọc của cây ở Anh quốc. Kế đến, những người chơi bonsai ở các nước khu vực Âu châu, nước Nam phi và Mỹ cũng bắt đầu cổ vũ phong cách: làm cây bonsai theo kiểu mọc ở nước mình, chứ không phải cứ theo kiểu Nhật bản mới là bonsai (như nhiều người ở Việt Nam mình bây giờ vẫn hiểu: cây bonsai là phải như thế này, phải như thế kia mới đúng! (hệt như có một cái khuôn vậy).

Một trong những người nổi tiếng thế giới hiện nay về bonsai là Walter Pall. Anh này là người Đức nhưng gốc từ Áo. Anh ta là người đề xướng phong cách tự nhiên trong kiến tạo bonsai (The naturalistic bonsai).

Bắt đầu từ năm 2000, với mức phát triển của computer và internet, ý niệm về phong cách tự nhiên trong kiến tạo bonsai được thảo luận rộng. Mới nghe thì có vẻ như mọi người dễ dàng chấp nhận. Nhưng thực ra ý niệm đúng đắn thì có lẽ không mấy người nắm rõ. Thế là Walter Pall đã viết vài bài (đăng trên các tạp chí bonsai ở Âu châu. Tạp chí “Bonsai Today “(Mỹ) số 104 , năm 2006 có đăng lại bài này).

Ý của Walter Pall là thế này ( chữ tôi dưới đây là Walter Pall) :

“Tôi cũng chả phải là người sáng tạo ra cái phong cách tự nhiên đâu. Chả là tôi quan sát thấy quá nhiều cây bonsai trông rất giống “cây bonsai” chứ chả giống cây cối mọc ngoài thiên nhiên. Tôi thấy mấy người chơi bonsai có khuynh hướng cứ cố uốn éo thật chi tiết cây của họ đến độ loại bỏ hết những gì hết sức tự nhiên của cây. Thành thử cuối cùng ra cây bonsai của họ giống như cây nhựa (plastic), thấy nó chả thật tí nào.

“Vậy thì ý niệm “phong cách tự nhiên” là gì? Chỉ là đúc kết từ câu nói của ông John Naka:” Đừng có ráng uốn éo cắt tỉa cho cái cây của bạn thành một cây bonsai, nhưng hãy làm sao cho cái cây bonsai của bạn trông giống cái cây mọc ngoài thiên nhiên”. Chỉ có đơn giản vậy thôi.

“Ai trong chúng ta chơi bonsai mà chả học lấy một ít quy tắc kiến tạo cây bonsai. Thế nhưng phong cách tự nhiên lại có vẻ như đi ngược lại với một số quy tắc kiến tạo bonsai . Nên chi, dưới mắt mấy người mới học chơi bonsai sẽ thấy “cây bonsai theo phong cách tự nhiên” có nhiều điều sai quy tắc và hẳn nhiên với người nào “khuôn vàng thước ngọc” căn bản bonsai thì chắc chắn là cho cây “bonsai phong cách tự nhiên ” điểm “zero” vì vi phạm quá nhiều “lỗi lớn” trong quy tắc.

“Khác biệt giữa cây ngoài thiên nhiên và cây “bonsai tiêu chuẩn” là chỗ nào? Cây ngoài thiên nhiên đâu có vòm lá hình tam giác đâu? Trừ vài thứ cây lúc còn non như: Vân sam (Spruce), Lạc diệp tùng (Larch), Cù tùng (Redwood). Cây ngoài thiên nhiên đâu có cành nằm ngang khi nó già đâu? Có chăng là mấy cây tùng bách thì cành có oằn xuống, còn mấy cây lá bản thì mọc chĩa lên, rồi sau đó cũng trĩu xuống. Cây ngoài thiên nhiên cũng chả có những khoảng trống đều đặn giữa các tàn lá. Dĩ nhiên là chúng cũng có một vài khoảng trống đâu đó cho chim chóc bay ra bay vô được. Mà cây ngoài thiên nhiên cũng chả phải có cành thứ nhất là cành to nhất, tức là không phải cành to nhất nằm ở vị trí thấp nhất. Đây cũng chi là kể sơ sơ vài điều khác biệt giữa cây thật ngoài thiên nhiên và cây người ta cắt tỉa thành bonsai.
hình dáng cành cây lá kim và lá bản

Hình dáng cây lá kim và cây lá bản.

“Tiêu chuẩn bonsai được coi như mức lý tưởng, đây thực sự là điều trừu tượng, điều do con người nghĩ và đặt ra quy tắc. Trong khi đó, cây bonsai phong cách tự nhiên là một cây có thật, nhưng nó cũng chả phải là 100% giống như thiệt. Luôn luôn là phải có một ít tưởng tượng vào đó.
Tuy nhiên mức tưởng tượng này không quá đà như nhiều cây bonsai được kiến tạo trong thời buổi này. Tức là thời buổi mà người ta: tỉa tót đến độ vòm lá tròn đều, mặt tàn lá bằng rang, khiến cây nhìn chả thật chút nào. Nghĩa là bạn mà đứng ngắm cây bonsai loại này là thấy ngay rằng cây có bàn tay người uốn nắn cắt tỉa từng chi tiết. Phong cách tự nhiên trong bonsai hoàn ngược lại với cách uốn éo, cắt tỉa quá đà này.

Bài liên quan:
Làm cây theo phong cách tự nhiên (Phần 4)
Làm cây theo phong cách tự nhiên (Phần 3)
Làm cây theo phong cách tự nhiên (Phần 2)
Làm cây Sanh theo phong cách tự nhiên
X