Trích đoạn từ chủ đề những kiến thức về bonsai phong cách tự nhiên do chú Vũ Hưng dịch từ tạp chí nước ngoài. Nếu muốn đọc bài viết gốc, bạn có thể tham khảo thêm tại bài viết naturalistic pine trên blog của Walter Pall.


Bài dịch này khá dài, có lẽ bạn không cần đi sâu vào chi tiết nếu bạn không thực sự có ý định tự trồng 1 cây thông. Mình có thể tóm tắt một vài ý chính thế này:
-Đã đành là mô phỏng tự nhiên, nhưng không phải cái gì tự nhiên bê vào tác phẩm cũng đẹp. Ta cần chọn một nét nào đó thật đặc sắc để bắt chước.
-Đối với các loại thông tùng, cần nuôi cho cây thật khỏe rồi mới cắt tỉa uốn éo.
-Chỉ cần quan tâm tới kết quả cuối cùng, trong giai đoạn nuôi thì việc cây bờm xờm là bình thường và cần phải thế.
-Mọi quy tắc tạo dáng mà bạn biết đều nên dùng từ “nên thế” chứ không phải là “phải như thế”.
-Cây mang phong cách tự nhiên hoàn toàn khác với cây lớn lên một cách tự nhiên. Ta vẫn cần uốn tỉa nó.
1995: Cây thông Scot này được đào năm 1988 tại khu đồi cát ngoại ô thành phố Berlin (Đức). Cây được trồng dưới đất trong 5 năm, đến 1993 cây được trồng vào chậu. Đất trồng là sạn thô. Nước tưới thật nhiều và phân bón đầy đủ, cây phát triển mạnh như các bạn thấy ở hình dưới. Ở thời điểm này phải cẩn thận đừng để cây phát nhanh quá, cành dài ngoằng là hỏng kiểu dáng cây thông Scot. Các bạn thấy cành còn thưa thớt và chồi lá chỉ ở ngọn cành. Khi cây mạnh khỏe như trên, chúng ta có thể cắt ngắn cành giúp đọt lá bung ra ở phía trong cành (gần thân).
cây thông scots của walter pall năm 1995

1995

1996: Cắt cành tỉa đọt lần đầu tiên, cây đã có nét khá ấn tượng. Cành đã ngắn lại, và chồi lá nảy ra trên cành rất gần thân. Một trong những điều tệ hại của đa số các cây thông đào từ rừng về là cành thưa thớt và chồi lá chỉ có ngoài ngọn cành. Nhiều người đã đè cây ra quấn dây để tạo dáng ở thời điểm này. Quả là một lỗi lầm ! Vì cây sẽ phát triển chậm… thiệt là chậm nếu bị quấn dây. Các bạn nên nhớ : thoạt tiên cần giúp cho cây phát triển đúng mức sau đó mới tiến hành tạo dáng. Thời gian mất đi vì lo cho cây phát triển đúng rồi tạo dáng, tính ra, vẫn ngắn hơn nhiều so với việc tạo dáng rồi mới để cây phát. Đa số các cây mới đào về thường được quấn dây tạo dáng quá sớm. Cây thông trên đây mà được tạo dáng từ hai, ba năm trước (lúc cành dài và chồi ngoài ngọn cành) thì vòm lá chắc chắn là xòe rộng quá (sẽ không giống dáng mọc của thông Scot ngoài thiên nhiên bên Đức).
cây thông scots của walter pall năm 1996

1996

1997: Thêm một năm phát triển tốt, đây là thời điểm cần xem xét, tính toán kỹ lưỡng cho bước đầu của việc tạo dáng theo phong cách tự nhiên. Lá đã ngắn bớt lại vì số lượng lá tăng lên, đồng thời với việc bứt bỏ lá già. Mức phát triển chồi lá giữa các cành và các vùng trên dưới của cây khá cân đối (cây thông có sức phát triển ưu tiên vùng đỉnh cây và vùng chót cành rất mạnh). Ở giai đoạn này, cây thông trông khá giống một cây thông già ngoài thiên nhiên. Nên chi đã có người cho rằng: như vầy là cây thành phẩm đã ở phong cách tự nhiên. Thế là họ sang cây vào chậu bonsai đẹp và không dám nghĩ tới việc quấn dây, uốn cành cắt tỉa gì nữa (sợ mất nét tự nhiên?).
Cây này mà được làm thành phẩm như vậy thì mình gọi đó là một tác phẩm nghệ thuật sơ cấp, thay vì bảo đó là một cây bonsai “lùng bùng”. Rõ ràng cây thông trên đây chưa phải là một cây thành phẩm mang phong cách tự nhiên (naturalistic bonsai) nhưng là một cây bonsai tự nhiên (a natural bonsai). Mà hai chuyện này hoàn toàn khác nhau. Tôi (Walter Pall ) gọi cây thông trên đây, ở thời điểm này, là một “vật liệu chế tác bonsai tuyệt hảo”.

Có vài cành cần cắt bỏ, vì cây thông đào từ rừng về thường có nhiều cành mọc cùng một mức quanh thân. Theo quan điểm tự nhiên là nên giữ lại cho giống ngoài thiên nhiên, nhưng dưới mắt nghệ thuật lại khác. Thành thử các bạn cần lưu ý : cây thông này (năm 1997) là một cây mọc tự nhiên, chứ không phải là cây mang phong cách tự nhiên.

Bây giờ tôi bắt đầu tính toán tới việc cắt bỏ một số cành. Đa phần các cành được cắt sát thân. Vài cành (ở phần nửa trên của thân) được chừa dài để tạo Jin. Không nên để nhiều Jin quá, đặc biệt là phần nửa dưới của thân. Những cành thật thấp ở nửa thân dưới đã chết từ thật lâu rồi (trong thiên nhiên) nên chi không còn gỗ chết ở phần này. Nhưng phân nửa trên thì có cành chết nên còn Jin. Cắt bớt cành ở nửa thân trên sẽ giúp những cành dưới thấp phát lá mạnh hơn. Bí quyết phát triển trong tương lai của cây thông là: làm yếu phát triển vùng đỉnh cây và tăng cường sức phát triển vùng dưới sẽ giúp cây phát triển mạnh.
cây thông scot của walter pall năm 1997

1997

Kết quả quấn dây cây thông cả ngày trời, bạn thấy cũng được đấy chứ? Thế nhưng ngắm cây thấy cũng chẳng có gì xuất sắc phải không? Chả là chúng ta cứ hay bị những buổi phô diễn tạo dáng bonsai làm hư người: cây đưa lên trình diễn vừa được quấn dây xong là thấy thành tác phẩm vĩ đại ngay. Đó là chuyện trình diễn (với những cây đã được tuyển chọn) chứ thực sự không phải là cách các bạn nên làm. Chỉ cần các bạn uốn cành xong mà thấy cây hơi có hồn một tí thôi là cũng đã tuyệt lắm rồi. Bạn không cần phải đặt nặng vấn đề, bắt cây phải coi ngon lành ngay lập tức sau khi quấn dây uốn cành. Điều quan trọng là: khả năng cao nhất bạn giúp được cho cây thể hiện được dáng vẻ mà bạn đã vẽ ra (trong đầu hay trên giấy ) cho 5 năm tới.
Bạn mà sang chậu sau khi quấn dây uốn cành thì sẽ là một lỗi lầm lớn đấy. Toàn bộ đọt chồi cần bung hết lá sau khi uốn cành xong, lúc đó hãy sang chậu. Ngó kỹ nghe: mọi cành lớn nhỏ đều được quấn dây. Đây là điểm hết sức quan trọng khi quan sát một cây bonsai được tạo dáng theo phong cách tự nhiên. Phong cách tạo dáng này không hề đề cập đến phương pháp nào cả. Mà phương pháp ở đây lại phải hết sức tích cực: quấn dây mọi cành lớn nhỏ.
Làm sao để một ngày trong tương lai: cây bonsai này trông như một cây ngoài thiên nhiên, chưa hề bị bàn tay con người tác động.
Lúc này, vòm lá hơi xòe rộng đây. Lý do vì cành chính (số 1) vốn là do hai cành gộp một. Cứ như kiểu tạo dáng thời đại hiện giờ thì người ta sẽ hạ thấp và tỉa mỏng từng cành, thế nhưng ở trường hợp này thì không nên.
Bạn thấy cành sà xuống gần mặt đất. Rõ là nên cắt bỏ bớt ngay cho rồi, thế nhưng phải chờ tới vài năm nữa mới làm chuyện này được.
cây thông scot năm 1997 sau khi quấn dây

1997 sau khi quấn dây

Bài liên quan:
Làm cây theo phong cách tự nhiên (Phần 4)
Làm cây theo phong cách tự nhiên (Phần 3)
Làm cây theo phong cách tự nhiên (Phần 1)
Làm cây Sanh theo phong cách tự nhiên
X