Nếu có thời gian, mời bạn đọc chủ đề những kiến thức về bonsai phong cách tự nhiên dài khoảng 80 trang, chứa nhiều điều bổ ích về phong cách tự nhiên. Nếu bạn không có thời gian thì mình có thể tổng hợp lại giúp bạn như sau.


Chủng loại cây dùng để làm theo phong cách tự nhiên

Một câu hỏi “nhức nhối” đối với những người tiên phong chơi phong cách tự nhiên ở Việt Nam: “Cây chơi phong cách tự nhiên có cần mô phỏng một cây cùng chủng loại trong tự nhiên? Nếu có thì cây mai chiếu thủy ngoài tự nhiên toàn cây dạng bụi, chẳng có cây cổ thụ, ta biết mô phỏng thế nào đây?” Điều này có lẽ xuất phát từ bài viết của ông Walter Pall trong phần 2, không biết vô tình hay hữu ý ông ấy dùng cây thông Scot để mô phỏng một cây thông Scot thật. Thế là bà con Việt Nam ta suy luận: cây thông Scot dáng nó vốn thanh mảnh, nên PHẢI dùng nó để mô phỏng một cây thông Scot thật ngoài tự nhiên, mô phỏng cây thông đen là hỏng.
Thật ra không cần nghiêm túc đến như vậy. Ví dụ ngắm nhìn một cây khác cũng của Walter Pall, bạn thấy nó đẹp không? Vậy bạn có biết nó là cây gì không? Đa phần sẽ bảo nó đẹp dù chả biết nó là cây gì sất. Thực ra đó là một cây thích (maple) nhưng nhìn nó mình dễ dàng liên tưởng tới một cây sanh cổ thụ với bệ rễ vững vàng, tán lá xum xuê, vậy là mình thấy nó đẹp thôi. cây thích của walter pall

Việc tìm hiểu giống loài và đặc điểm sinh lý của cây để tạo hình sao cho cây đẹp và sống khỏe là việc của chúng ta, chứ đừng đẩy trách nhiệm đó cho người thưởng ngoạn. Ví dụ:

  1. Ta có thể dùng một cây mai chiếu thủy để mô phỏng một cây sấu bên hồ Gươm, không sao cả bởi chúng đều là cây lá rộng có cách phát triển cành nhánh tương tự nhau.
  2. Ta không nên dùng một cây sanh để làm theo dáng cây thông, bởi chúng có cách phát triển cành nhánh hoàn toàn khác nhau.

khác biệt về cách mọc cành giữa cây lá bản và cây lá kim

Khác biệt về cách mọc cành giữ cây lá kim và lá bản

Tóm lại, xin hãy bỏ ngay quan niệm cây nào thì phải làm theo dáng của cây đó trong tự nhiên. Đừng bắt người xem phải học hết 100 giống loài cây rồi mới được bình luận cây của bạn. Hãy tự vắt óc mà chắt lọc vẻ đẹp của 100 cây trong tự nhiên để đưa vào tác phẩm của bạn, để rồi khi ngắm cây người thưởng ngoạn liên tưởng tới một cây đại thụ “nào đó” trong tiềm thức của họ, thế là bạn thành công.

Những niêm luật trong phong cách tự nhiên

Ai mới học bonsai mà chẳng sưu tầm cho mình một ít quy tắc, niêm luật. Phong cách tự nhiên không hề bác bỏ những nguyên tắc đó. Nhưng truyền thống của người Nhật là “thầy bảo sao, trò cứ thế mà làm, miễn hỏi” nên những cây của họ tuân thủ nguyên tắc một cách tuyệt đối. Kết quả là cây bài có thể được làm rất kỳ công, nhưng có rất ít sự sáng tạo trong đó, do nó bị “kìm kẹp” bởi những nguyên tắc.

Cây làm theo phong cách tự nhiên chỉ tuân theo một nguyên tắc duy nhất, đó là uốn éo cắt tỉa như thế đã phù hợp với đặc tính sinh lý của cây chưa. Mỗi cây có một cách phát cành khác nhau, có cách mọc lá ngóc lên hay rũ xuống khác nhau, bạn uốn khác đi nó bỏ cành là hỏng.

Để minh chứng cho việc cần am hiểu sinh lý của cây thì mới làm cây đẹp được thì mình xin kể sơ lược quá trình làm cây liễu rũ (Salix babylonica) mất 18 năm ròng của anh Simon Temblett. Chả là cây liễu rũ phát triển như vũ bão khi trồng ngoài đất, nhưng cứ đánh lên chậu là nó ì ra không lớn. Suốt từ năm 1989 tới 2005, tác giả thử đủ cách từ ngâm cây vào chậu nước, uốn cành bằng dây kẽm, thay đất trồng Akadama, bón phân đúng cách v.v nhưng cây vẫn bị chết phần ngọn cành. Cuối cùng, tác giả áp dụng biện pháp tưới nhỏ giọt (xin xem thêm các phương pháp tưới nước tự động, có thể bạn sẽ tìm thấy cái gì đó phù hợp với bạn) và treo vật nặng và ngọn cành sao cho cành vẫn có thể đung đưa theo gió thì cây phát rất mạnh. cây liễu rũ của Simon Temblett

Cây liễu rũ của Simon Temblett

Tuy vậy không phải rằng phong cách tự nhiên là một thể loại dễ ăn, “cứ làm thế đi không sao đâu”. Những cây theo phong cách tự nhiên mang trong nó những nguyên tắc tiềm ẩn rất chặt chẽ. Chỉ cần một cọng cỏ mọc ngược hướng là mất dáng gió đùa, chỉ vài chiếc lá to quá khổ là cũng mất vẻ tự nhiên ngay.

Bài liên quan:
Làm cây theo phong cách tự nhiên (Phần 4)
Làm cây theo phong cách tự nhiên (Phần 2)
Làm cây theo phong cách tự nhiên (Phần 1)
Làm cây Sanh theo phong cách tự nhiên
X