CHƯƠNG III

Trận huyết đấu quỷ khốc thần sầu vào đầu xuân Nhâm Tuất 1872 ngay tại dinh Khâm sai Bắc thành đích thực sự kiện nếu tiết lộ ắt làm chấn động lòng người, nhất là võ giới gần xa. Nhưng vậy thì ảnh hưởng không tốt đối với mối giao hảo giữa triều đình Phú Xuân và đảng Cờ Đen, bất lợi cho kế hoạch nước ta tranh thủ tăng cường lực lượng bảo vệ Bắc Hà trước nguy cơ xâm lấn của bè lũ Phú Lãng Sa (18).

Tổng đốc đại thần Hoàng Kế Viêm đã khéo léo dàn xếp êm thấm nội vụ. Mật lệnh: nghiêm cấm tường thuật, phẩm bình và mọi hình thức thông báo khác về cuộc tỉ thí. Bất kỳ kẻ nào, trong dinh lẫn ngoài phố, nếu vi phạm nghiêm lệnh đều phải hứng chịu hình phạt khắt khe.

Thi thể chú Xìn được chôn cất tử tế và kín đáo. Gã lục lâm võ nghệ cao cường lại trở về rừng xanh núi thẳm mà nằm ngậm hận dưới mồ yên mả đẹp.

Thế số phận của cành dương đại thắng?

Chẳng ai hay biết gì cả.

Một cách vô cùng bí mật, nữ hiệp kỳ tài đột ngột biến khỏi dinh Khâm sai. Vì lý do quốc sự, ngay cả tên nàng cũng không người nào được phép nhắc nhở.

Rất lâu sau trận thư hùng đẫm máu ấy, sau cả nạn cố Thuận An lịch sử (19), có thiếu phụ vóc dáng hao gầy, một thân một mình lưu lạc đến xin tá túc tại làng Ngừ – ngôi làng chài hẻo lánh và thưa thớt cư dân ở ven biển miền Trung.

Hình như đó là một ngày thu ảm đạm, trời đã chuyển sang tiết Xử thử? Phải rồi. Hôm ấy, mưa Ngâu rắc hạt sụt sùi, sóng cồn bao đợt bạc đầu, bể động.

Ngư dân làng Ngừ vui lòng đón nhận người phụ nữ tứ cố vô thân nọ. Hơn nữa, bà ta biết nghề thuốc thang chữa bệnh, một nhu cầu thiết yếu mà vùng này rất cần.

Tuy sinh hoạt đạm bạc, song thiếu phụ vẫn toát phong thái cao sang mang cốt cách quý tộc. Một công chúa trong nội bị đày ra bách tính? Một cung phi bị thất sủng? Hay một kỳ nhân muốn dấu mình? Chẳng rõ. Cũng chẳng biết bà ta có tên họ là chi. Dân làng Ngừ lấy nghề nghiệp của thiếu phụ để gọi thành tên:

– Mệ Lang (20).

Tên này về sau nghe càng phù hợp.

Mệ Lang dựng liếp tranh nho nhỏ núp dưới bóng dừa, khuất sau dãy độộng (21) cát cuối làng Ngừ. Từ ấy, mệ trở thành lương y ở địa phương. Nghề bắt mạch bốc thuốc đủ giúp thiếu phụ sinh nhai trong sự kính mến của mọi người chung quanh.

Mệ Lang tính tình trầm lặng, đặc biệt yêu thích bông hoa. Sau những chuyến băng rừng lội thác để tìm dược liệu, mệ không quên gùi về nhiều giống hoa đẹp, lạ. Bên mái tranh nghèo, cạnh vườn cây thuốc, là các luống hoa. Còn trước sân, một giàn tre – dân ở đây quen gọi rạp – treo lủng lẳng bao nhiêu giò phong lan. Theo thời gian, lan ngày càng nhiều, rạp được cơi rộng thêm. Giò này tiếp giò kia gối nhau phơi sắc khoe hương suốt bốn mùa. Nào trắng. Nào vàng. Nào đỏ. Nào tím. Nào nhuốm xanh. Nào phơn phớt hồng. Bao nhiêu màu rực lên với nhiều sắc độ, trông thật thích. Dân làng muốn ngắm hoa, cứ đến. Mệ Lang đều đón tiếp ân cần và giới thiệu rành rọt với cách nói địa phương:

– Cây ni là lan Đuôi chồn.

– Giò nớ là lan Lọng.

– Lan Hoàng điệp đây nì. Ngó bông hoa, thấy in những cánh bướm vàng nhỏ xíu, hí?

chưởng môn phái ngọc điểm
Tranh minh hoạ: Nguyễn Hữu Khoa

Chà, phong lan sao mà lắm giống, lắm loài (22). Đại hồ điệp. Trung hồ điệp. Tiểu hồ điệp. Hàm long. Hổ bì. Hoàng thảo. Thanh đạm. Vân đa. Giáng hương. Ý thảo. Song thái. Song túc. Thạch hộc. Trân châu. Kim vinh. Khúc thần. Bạch câu. Bạch hạc. Tóc tiên. Nhì nhằng phức tạp quá, vậy mà mệ Lang rõ loại rành tên.

Ngoài việc y dược, hầu như mệ Lang dành đa số thời gian cho việc chăm sóc, tưới tắm và say mê tìm kiếm các giống lan mới. Mấy bô lão làng Ngừ kháo với nhau:

– Miềng chọn mặt đặt tên, nỏ trật. Kêu là mệ Lan, nghe hợp quá hè?

(18) Đảng Cờ Đen dần càng gắn bó chặt chẽ với quân đội triều Nguyễn trong công cuộc kháng Pháp. Năm 1873, Thống đốc Nam Kỳ Dupré cử đại uý hải quân Francis Garnier dẫn lính ra Bắc, mượn cớ giải quyết vụ Jean Dupuis nhằm thực hiện manh tâm xâm lược. Ngày 20-9, Pháp tấn công thành Hà Nội, bắt danh tướng Nguyễn Tri Phương. Tiếp đó, Pháp liên tục lấn chiếm nhiều tỉnh tại miền Bắc. Ngày 21-12, quân của Hoàng Kế Viêm kết hợp với quân của Lưu Vĩnh Phúc khiêu khích lính Pháp vào ô Cầu Giấy, giết chết Garnier. Thắng lợi này làm quân dân ra vô cùng phấn khởi.
(19) Ngày 20-8-1883, thực dân Pháp đánh chiếm hải cảng Thuận An, uy hiếp kinh đô Huế.
(20) “Các mệ” là từ xưng hô những người hoàng phái triều Nguyễn, bất kể trẻ hay già, nam hay nữ. “Lang” là thầy thuốc. Ngữ âm miền Trung, từ Thừa Thiên – Huế trở vào Nam, không phân biệt phụ âm cuối n với ng. Người dân khu vực này đọc “Lang” và “Lan” giống hệt nhau.
(21) Độộng là gò, đồi.
(22) Họ Phong lan (Orchidaceae) hiện đã được phân loại 750 chi với 25.000 loài trên toàn cầu. Riêng tại Việt Nam, phong lan nội địa có khoảng 140 chi với hơn 800 loài.

Trong các loại lan, Nghinh xuân được mệ Lang quý nhất. Ấy là giống phong lan thường trổ từng chuỗi hoa trăng trắng điểm tim tím và thoang thoảng hương thơm mỗi dịp xuân về, Tết tới.

Lan Nghinh xuân còn tên gọi khác: Ngọc điểm (23)

Bước vào bên trong chái tranh, mọi người sẽ thấy một khúc gốc lồ ô già có đôi đại tự lõm vào theo lối tiểu triện:

玉點

Phiên âm Hán-Việt: NGỌC ĐIỂM

Khúc lồ ô ấy do chính mệ Lang khắc trổ khá sắc sảo rồi treo lên tấm phên vách giữa nhà y hệt một bài vị. Mệ xông trầm, dâng hương, đơm cúng hoa quả thường xuyên.

Đời Tống, tại đất nước Trung Hoa, thi sĩ Lục Du say hoa hải đường. Chưa rõ họ Lục say như thế nào, chứ thấy mệ Lan trọng phong lan, đặc biệt là lan Ngọc điểm, đến độ này thì ai ai cũng phải tấm tắc:

– Cổ lai hy!

Thực ra, với mệ Lang, Ngọc điểm đâu chỉ là tên một loài phong lan. Và ngoài thuốc, ngoài hoa, mệ Lang còn say mê chuyện khác song chưa tiện công khai bộc lộ.

Vào một đêm rằm mùa hạ, mấy đứa trẻ con kéo nhau tới cuối làng để đùa nghịch. Chúng bất chợt trông thấy giữa trảng cát trắng phau đằng sau dãy độộng, một bóng đen nhảy nhót múa vờn dưới ánh trăng.

Một đứa khẽ thốt lên:

– Mệ Lang!

Lũ trẻ im lìm theo dõi. Mệ Lang vận tuyền huyền y, hai thanh kiếm trong tay vung chớp loang loáng. Tựa cánh bướm đen, thân hình mệ vờn bên này, lượn bên kia, bổng lên, sà xuống, mọi thao tác đều rất đỗi nhẹ nhàng. Song kiếm hoặc thay nhau hoặc đồng thời chém ngang, phạt dọc, bổ chéo, toả bao đạo quang chói ngời trong đêm nguyệt bạch. Hai phiến kim loại kia có khi như đôi ngòi bút lông thỏ mềm mại quệt nghiên-mực-trăng để viết lên không gian đôi dòng hoan hỷ thiếp rồng bay phượng múa, lại có khi rẽ xoè những vầng nan quạt như góp thêm dăm làn hơi mát vào gió biển khuya

Mấy đứa bé lắng tai nghe mệ Lang ngâm nga:

Kiếm hành: cá lội, én bay,

Kiếm đâm: đinh đóng vào cây gỗ rừng.

Kiếm ngưng: sóng lặng, gió ngừng,

Kiếm thu: hoa nở búp xuân dịu dàng.

Trong trảng cát còn hai bóng đen khác nữa. Cả đôi đều đứng vòng tay kính cẩn, chăm chú dõi theo từng động tác của mệ Lang. Ai thế?

Bọn trẻ nhận ra ngay: đó là hai thanh niên ở làng Ngừ bấy lâu nay được mệ Lang dạy nghề Nam y Nam dược.

chưởng môn phái ngọc điểm
Tranh minh hoạ: Nguyễn Hữu Khoa

– A! Hoá ra người thiếu phụ mình hạc xương mai ấy không chỉ là một bà lang chuyên bắt mạch, kê toa, bốc thuốc, mà còn là một nữ võ sư tài giỏi ẩn tích mai danh!

Nội nhật mai lại, cả làng Ngừ đều xôn xao.

Thì ra, lâu nay mệ Lang kín đáo rèn cặp cho hai đệ tử kia những bộ, những đòn, những thế, những bài thảo tay trần và binh khí. Và riêng bản thân mệ Lang thì hằng đêm đều tự luyện một cách công phu – trời quang mây tạnh thì trong trảng, trên độộng hoặc ngoài bãi bể; mưa gió thì ngay trong chái tranh. Thế mà chẳng ai hay biết gì sất!

Thì ra, khúc lồ ô với hai chữ triện mà mệ Lang tôn thờ còn mang ý nghĩa khác. Dân làng Ngừ hồi tưởng: hằng năm, cứ đến 30 tháng chạp, mệ đều trân trọng dán lên phên vách, ở hai bên bài vị, cặp giấy hồng điều song song như câu đối Tết.

Mảnh này ghi: Dĩ quả địch chúng.

Mảnh kia viết: Dĩ nhược thắng cường. (24).

Có năm, chữ chạy lối chân. Ngay ngắn. Vuông vắn. Đĩnh đạc.

Có năm, chữ phóng kiểu thảo, mô phỏng bút thiếp Lan Đình. Bay bướm. Linh hoạt. Hoa mỹ.

Thảo hay chân, năm nào cũng đôi câu đó. Không hơn. Không kém.

Ấy là những dòng trích từ Bình Ngô đại cáo, áng thiên cổ hùng văn của Ức Trai đại phu.

Ấy cũng là yếu lĩnh võ học, nhất là các hệ phái Á Đông, xuất phát từ nguyên lý Đại Đạo: Dĩ nhu chế cương, dĩ đoản chế trường. (25).

Ngư dân làng Ngừ còn nhớ thêm chi tiết này nữa. Cứ đúng dịp Nguyên tiêu, mệ Lang đều làm hai mâm cơm rượu. Một mâm đơm trong nhà, ngay bên bài vị. Một mâm cúng ngoài sân, phía trước giàn lan. Mệ thắp nhang, xông trầm, rồi trịnh trọng gỡ cặp giấy hồng điều đem xuống đốt. Nghi thức này đều đặn diễn ra vào trưa rằm tháng giêng hằng năm.

Trong khi dân làng Ngừ xì xầm bàn tán nhiều điều về mệ Lang thì mệ đã lẳng lặng ra đi. Mệ rời địa phương bất ngờ và nhẹ nhàng tương tự khi mệ đến. Lai vô ảnh. Khứ vô hình.

Hai đệ tử của mệ Lang cũng âm thầm biến khỏi làng Ngừ.

(23) Ngọc điểm 玉點 còn gọi Nghinh xuân 迎春 được định danh khoa học Rhynchostylis Blume. Đó là một chi phong lan phân bố tự nhiên từ Ấn Độ qua Malaysia đến Philippines. Chi lan Ngọc điểm tại Việt Nam có 3 loài: Ngọc điểm hải âu R. coelestis Rchb.f., Ngọc điểm tai trâu tức Ngọc điểm đại châu R. gigantea (Lindl.) Ridl., Ngọc điểm đuôi cáo R. retusa (L.) Blume. Nhắc đến lan Ngọc điểm, đông người thường nghĩ ngay tới loài Ngọc điểm đại châu với hoa màu trắng điểm nhiều chấm tím và toả mùi thơm dịu nhẹ.
(24) Dĩ quả địch chúng 以弱制彊: lấy ít chống nhiều. Dĩ nhược thắng cường 以寡敵眾: đem yếu thắng mạnh.
(25) Dĩ nhu chế cương 以柔制剛: lấy mềm trị cứng. Dĩ đoản chế trường 以短制長: lấy ngắn thắng dài.

X