Nguồn: Andy Rutledge
Biên dịch: bác Vũ Hưng trong caycanhvietnam.com.
Tạo dáng thành công một tác phẩm Bonsai là sao?

Các bạn khoan tưởng tượng ra một cây Bonsai với đế rễ nổi gồ ghề và xòa đều quanh gốc. Hượm đấy, hãy xem lại những căn bản cái đã.
Bạn nên quên đi những chi tiết đơn thuần trên cái cây của bạn, và hãy suy nghĩ về nét mỹ thuật tổng thể thì hơn.

Những điểm nào bảo cho biết rằng việc tạo dáng Bonsai của bạn thành công?

Có thể liệt kê ra một số điểm như sau:

*Gợi cảm: cây của bạn tạo dáng khêu gợi được cảm xúc nơi người xem (buồn, vui, háo hức…)
*Gợi ý: dáng được tạo của cây đã khiến người xem suy nghĩ ( liên tưởng đến hình tượng khác trong cuộc sống)
*Tự nhiên: dáng cây trông như thể nó tự mọc ngoài thiên nhiên vậy (không có bàn tay người đụng vào)
*Liền lạc: toàn bộ tác phẩm là một khối liền lạc;(sự nối kết của các phần) trông hợp lý (giữa chậu, rễ, thân, cành …)
*Thú vị: dáng cây có điểm đặc sắc khiến lôi kéo người ta tới xem.
*Sinh động: cây tạo dáng có được cả hai: khoe sức sống mạnh mẽ, hé lộ khả năng sinh tồn cao (tiềm ẩn).
*Kể chuyện: điều gì đó trong dáng cây khiến nó muốn kể cho bạn biết tại sao nó ra hình dạng vậy: môi trường, vị trí mọc…
*Sức bật: dáng cây cho thấy nó đã vượt qua những khó khăn trong cuộc sống như thế nào.
*Nhịp điệu và chuyển động: dáng cây chả nên để nó đơn điệu, nhưng cũng chớ để nó rối mắt.
Nếu nói: mẫu thiết kế chính là một sáng tác nghệ thuật, thì sao nhỉ?
Chỉ một câu (với hàng chữ tô đậm ở trên) là đủ diễn tả cả 9 điểm chúng ta đề cập ở trên. Là một Nghệ sĩ, bạn cần phải truyền đạt hết cả 9 điểm ấy tới người xem.

Tỉ dụ như vầy: Bạn muốn mô tả cảnh tượng yên bình, tươi đẹp của một cây Phong hay một cây Du trên thảm cỏ xanh. Lúc đó bạn sẽ chọn “những chất liệu thiết kế” nào có tính êm dịu cho sự yên bình, thanh thoát cho sự tươi đẹp, tĩnh lặng cho thảm cỏ xanh.
Còn giả như bạn muốn tả cái cảnh bị nắng gió vùi dập, sức chống trả thảm cảnh của một cây Lạc diệp tùng đang mọc ở dáng thác đổ nơi vách núi với gió rít từng cơn, thì có phải bạn sẽ dùng “những chất liệu thiết kế” biểu lộ sự hỗn độn, miêu tả sức mạnh, và cả đến kiểu dập dình của vòm cành lá dưới cơn gió (cạnh những dấu vết chứng tích trên thân cành mà người xem nhận ra mức vật lộn đến độ thập tử nhất sinh của cây với nắng gió).

Rồi! thế bây giờ bạn bảo :”Thực sự thì tui phải làm cách nào ?”
Ấy! Mục đích là sự truyền đạt của bạn phải có hiểu quả (tức là người xem hiểu được ý bạn muốn mô tả) vậy thì bạn phải dùng ngôn ngữ của việc sáng tạo nghệ thuật thôi.

Bạn còn nhớ không?
Tôi đã từng nói: những quy tắc áp dụng trong bonsai chỉ là một số những quy ước Nghệ thuật nhằm giúp “tăng tiến” và “đơn giản hóa” phần hình ảnh, do người nghệ sĩ sáng tạo, để chuyển tới người xem vẻ đẹp, ý nghĩa và gợi cảm trong tác phẩm.

Thế nên những chuyện tiếp theo trong các chương dưới đây sẽ chi tiết hóa “những chất liệu thiết kế trong sáng tạo nghệ thuật”. Kế tiếp chúng ta sẽ cùng thảo luận dưới nhiều khía cạnh khác nhau, kết hợp với góp ý của các bạn nhằm giúp chúng ta xài được những chất liệu ấy cho ngon lành.

Lưu ý
Giả như bạn bảo: “Tui chả cần phải xài bất kỳ căn bản sáng tạo nghệ thuật nào cả”.Được thôi!
Vậy thì không chừng bạn chả thành công trong việc truyền đạt ý bạn tới người xem. Bạn cứ thử làm vầy coi: bạn trả lời “không” cho bất kỳ một điểm nào trong số 9 điểm nêu trên (Thí dụ ở điểm cuối cùng: Thiết kế không có nhịp điệu mà cũng không có chuyển động thị giác kiểu như dòng chảy). Thiết kế của bạn có thể sẽ thiếu tính sắc nét.

Còn giả như bạn trả lời không cho 2, 3 điểm trở lên, thì thiết kế của bạn sẽ ỉu xìu như bánh bao chiều.

Diễn tả với khán giả bằng ngôn ngữ nghệ thuật

Nhắm mục đích nhuần nhuyễn trong việc tạo ra những mẫu thiết kế với bố cục đầy tính Mỹ thuật trong thú chơi Bonsai, các bạn phải hiểu rõ cách dùng những “chất liệu xây dựng trong sáng tác Nghệ thuật”. Chúng ta bắt đầu với một số “những chất liệu căn bản”, mà nhà sáng tạo nghệ thuật dùng để truyền đạt, bằng cách xem kỹ lại một vài tác phẩm bonsai thứ thiệt dưới đây.

Phần này sẽ chi tiết hóa ý nghĩa của những chất liệu sáng tạo nghệ thuật đó trong những mẫu thiết kế. Rồi bạn sẽ “thấy”, chính mấy cái chất liệu cỏn con đó sẽ xác định sản phẩm của bạn ngon lành hay không. Dù cho bạn có thích những chất liệu ấy, hay không thích chúng, thì chúng vẫn là “điều đương nhiên”.
Một khi đã nắm vững những căn bản này, bạn sẽ chủ động trong việc dùng các chất liệu này cho mục đích diễn đạt ý bạn ở mẫu thiết kế bonsai. Còn giả như bạn chả hiểu được những căn bản này, thời mẫu thiết kế của bạn có thể tiến tới tình trạng uổng công.

Những điều căn bản được tôi trình bày dưới đây, kể cả những ý nghĩa ẩn trong đó, vốn được dùng trong vô vàn hình tượng nghệ thuật, tính cả đến những sản phẩm thủ công, kiểu như kiến trúc, âm nhạc, hôi họa , khiêu vũ, in ấn, và cả cho bonsai.

Đương nhiên là tôi chỉ làm cái công việc giới thiệu đến các bạn một ý niệm mới, với một số điểm. Chứ còn chi tiết hóa ra thêm từng phần nhỏ của vấn đề thì nhiều vô kể. Dẫu có vài điểm, nhưng chí ít thì chúng cũng cho các bạn thấy được nét tổng quát của ý niệm mới cùng những nguyên tắc trong đó.

Đường nét và Hình dạng

Trong số các “chất liệu từ ngữ” dùng để diễn đạt ở sáng tạo nghệ thuật thì Đường nét và Hình dạng là hai thứ chất liệu đáng kể nhất.

Những kiểu đường nét khác nhau và các hình dạng khác nhau, mỗi kiểu, mỗi dạng sẽ diễn đạt một ý nghĩa khác nhau. Ý niệm để hiểu ý nghĩa của từng loại đường nét và hình dạng như thế nào thì có vẻ như phổ quát. Tức là dù cho có văn hóa khác biệt đi nữa, ý nghĩa của từng loại đường hay hình dạng cũng được hiểu tương tự nhau ở các vùng miền trên thế giới. Để đạt hiệu quả trong diễn đạt nghệ thuật, các bạn cần hiểu cho rõ phần “chất liệu từ ngữ” căn bản này.

7 bình luận

  1. lâm hoàng
    lâm hoàng 09/12/2015 at 09:48 |

    Anh ơi?!
    Cho em hỏi chút.
    Có thể cho em biết một số kinh nghiệm về cách bứng cây chè già không ạ?!
    Em mới tập tành chơi cây nên,kinh nghiệm không có. Nên chưa giám bứng, chết thì tiếc nên cứ để nó ở ngoài tự nhiên.
    À, em không tìm được phần hỏi ở mục hỏi đáp.

  2. Khách
    Khách 24/02/2016 at 09:27 |

    A ơi.e mới tập tành chơi cây nên có 1 số thắc mắc muốn hỏi a.e đã nhắn tin qua fb cho a rồi ah.mong a có thể xem và trả lời giúp e đc k?cảm ơn anh

  3. Cảm nhận về cây bài
    Cảm nhận về cây bài 09/03/2016 at 18:44 |
  4. Những thách thức dính liền với tính Nghệ Thuật của Bonsai
  5. Nền tảng nghệ thuật trong tạo dáng bonsai
X