Những Quan sát và Diễn nghĩa cơ bản từ các điều nêu trên

Một số đặc tính biểu hiện của đường nét vừa đề cập ở phần trên có thể sẽ giúp chúng ta hình thành một số định nghĩa căn bản về đường nét và hình dạng:

Dạng gấp khúc phô diễn:
Tính năng động, nhanh nhẹn, nam tính, sức định dáng cao (sớm hình thành dáng đặc trưng của giống, loài cây = sớm ra dáng), sự khắc nghiệt (nắng gió), nỗi thiếu thốn (nước, dinh dưỡng), sức chống chọi (với tình huống), nét thô kệch, vẻ ổn định.

Dạng tròn trịa nói lên:
Sự ung dung hưởng thụ, từ tốn, nữ tính, không định dáng rõ, thoải mái, kẻ cả (bệ vệ), yên tịnh, tinh tế (từ vòm chi dăm), không ổn định lắm (vòm nặng dễ đổ ?)

Từ một số “định nghĩa” như trên, bạn có thể dùng những thuật ngữ này kiểu như “chìa khóa” cho thiết kế bonsai của bạn. Bonsai của bạn chỉ cần dựa trên “một kiểu đường nét hay hình dạng” là đủ nền tảng để phô diễn “đặc tính riêng” của tác phẩm. Có thể nói một cách khái quá: đường thân và nét cành nhánh trong tác phẩm sẽ được cắt tỉa, uốn ép vào “một khuôn mẫu nào đó”, khi đã xác định một chủ đề cụ thể.

Chủ đề của tác phẩm sẽ được coi như cơ sở để bạn thiết kế sao cho biểu lộ được tính cách của tác phẩm. Nhưng nét Mỹ thuật của tác phẩm còn cần phải được hòa hợp với cách trình bày (triển lãm), chứ nào phải chỉ chăm chăm vào thân vào cành là đủ. Thế nên bạn cần phải ráng sao suy diễn rộng ra thêm một chút khi dùng những “chất liệu sáng tạo” (như đường nét, hình dạng) để chúng giúp bạn phô diễn cho đủ rõ.
Hơn thế nữa, dáng vẻ của cây bonsai và cách trình bày triển lãm cần phải ăn khớp nhau thì chủ đề của tác phẩm mới nổi bật được.

Đó chính là lý do tại sao nói: Bố cục trong việc tạo dáng là điều hết sức quan trọng. Bố cục là chuyện khiến cho mọi phần tử trong tác phẩm liền lạc nhau thành một khối. Chuyện cũng thể như cả trăm thứ nhạc khí trong dàn nhạc, hoặc cả ngàn nốt trên một trang nhạc, hợp nhau lại thành một khúc nhạc du dương vậy.
Chúng ta sẽ xem xét chuyện bố cục tác phẩm ở những phần tiếp đây.
Qua hình ảnh những bonsai ở đây, các bạn để ý cách thức mà thân và cành cùng nhau hợp sức như thế nào để cùng hướng về một chủ đề (diễn tả cùng một chuyện).

Tác phẩm Thông đen Nhật Bản

Dáng vẻ điềm tĩnh, ẩn tàng sức mạnh, sức chịu đựng (khắc kỷ) của đường thân thẳng đứng được lập lại trên đường nét thẳng ngang ở các cành. Chiếc chậu cạn và rộng càng khiến cho những “những nguyên tố thiết kế” tạo ra “nét trực” của cây rõ ràng hơn. Ngay cả bố cục của tác phẩm cũng toát lên được sự thanh thản nhờ vào chiều rộng của chậu cạn. Thế các bạn có lưu ý gì về “kiểu chân” của chậu không? Kiểu chân như vậy thì nó tả cho người xem biết chuyện chi vậy?
net nghệ thuật của cây thông đen Nhật

Thông đỏ Nhật Bản

Những nét cong mềm mại nhưng thất thường ở đường thân còn dẫn chuyển tới cả đường cành. Toàn cây toát ra cùng một năng lực dưới nhiều khía cạnh (tính nhất quán). Thêm vào đó, ngay cả mặt đất trồng cũng cong vồng lên như dội lại nét cong thân cành vậy. Rồi cả đến cái dạng bất thường của chậu trồng cũng như phản ánh cái dáng ” mọc thẳng lên trời mà không thẳng”, vốn là cái nét đặc sắc của cây này.
nét nghệ thuật của cây thông đỏ Nhật

Cây Du Nhật bản

Đường thân thẳng, đường nét cành cũng thẳng khiến cho cây nhìn có vẻ mạnh mẽ, thậm chí lộ nam tính (hơn là nữ tính ở toàn cây). Để dung hòa bớt sự mạnh mẽ này, các chi tiết ánh sáng, màu vỏ nhu (mịn) và những đường nét tròn đã được dùng như những “đối trọng” cho sự cân bằng. Hình dạng tròn trịa của cây cũng gợi cho người xem cảm giác trưởng thành, già dặn và an nhiên trong tác phẩm.
nét nghệ thuật trên cây du nhật

Ghi chú và lời bàn của chú Vũ Hưng

Mình cũng muốn các bạn rõ chuyện tại sao có những nhóm chữ được dịch không sát nghĩa với từ ngữ của tác giả.
1. Sự cô đọng của tập tài liệu:
Có thể một số bạn lần đầu tiên đọc một loại tài liệu Bonsai không bình thường như tập sách này đây. Các bạn có thể thấy những lời mở đầu, lời đề tựa… và ngay cả chủ đề tập sách, có vẻ như muốn nêu chuyện gì ghê gớm lắm. Nhưng đọc đến đây, chưa hết chương 1, các bạn có thể thất vọng: tác giả cũng chỉ nêu ra vài chuyện quá thường, ai nhìn vào cũng biết ngay, chả cần phải nói….

Sự tình thoạt trông thì có vẻ đúng là như vậy. Thế nhưng, hẳn các bạn còn nhớ, ông Andy đã nhắc chừng ở lời mở đầu: tập sách này chỉ có tính cách giới thiệu, khai mở cho chúng ta cách nhìn những tác phẩm Mỹ thuật với một ý niệm mới, để từ đó, chúng ta suy diễn ra được: dùng những chất liệu đường nét, mảng khối như thế nào ở thiết kế để cái cây chúng ta làm ra, nó nói ngay cho người xem được ý chúng ta gửi trong đó.

Những chuyện ông Andy nêu ở phần “chất liệu ngôn ngữ” này rất quan trọng. Bởi nó là tiền đề cho mọi thiết kế sau này, và cũng là tiền đề của 6 chương sau, khi bàn đến những chuyện rộng hơn một chút về mỹ thuật qua bố cục tác phẩm. Dẫu quan trọng như thế, vì tính cách viết văn của người Mỹ (và do tính ngắn gọn của người viết), những chi tiết nêu ra lại hết sức sơ sài. (Chính ông Andy cũng đã nhắc ở trên: “chỉ nêu vài điểm gọi là cho có”.)
Điều này có nghĩa: chúng ta đọc và cần suy nghĩ thêm từ những từ ngữ chìa khóa đó.

Vì vậy, nếu chỉ đọc thoáng (cho nhanh nắm bí kíp) có thể chúng ta cũng chả được lợi lộc gì.
Như ông Andy cũng đã nhấn mạnh ở phần lưu ý: tập sách này dành cho những bạn có mớ kinh nghiệm kha khá về tạo tác bonsai. Nghĩa là, bạn đã trải nghiệm qua những khó khăn khi tạo dáng. Với kinh nghiệm đã có, bạn chỉ cần đọc lướt qua là hiểu được ý tác giả Andy nhắc bạn chuyện gì. Thế là bạn nắm ngay được chìa khóa, cách thức, để tự đào sâu vấn đề. Vì chỉ cần nêu ra vài từ ngữ là gợi cho những bạn có chút kinh nghiệm thấy lóe ra ngay vấn đề, nên tập sách này lại càng được viết kiểu cô đọng.

Trình bày ý mình như vậy cốt để những bạn chưa đụng chạm nhiều đến việc tạo dáng hiểu được tại sao tác giả Andy chỉ viết ra vài chữ “bình thường” ở mỗi chi tiết. Nếu các bạn biết dùng dùng “vài chữ chữ đó” làm chìa khóa cho bước khởi đầu, các bạn sẽ khám phá ra nhiều chi tiết hay ho. Nghĩa là bạn biết gieo hạt giống ra cây. Còn bằng không, các bạn chỉ ngồi chờ để xem ông Andy nói gì thì bỏ túi (định rằng mai mốt lấy ra xài); thì mình nghĩ, cái mai mốt đó hoặc là chả bao giờ, hoặc là có lấy xài thì cũng chả lợi lộc bao nhiêu, bởi nó chỉ là mớ vài hạt giống, chứ chả phải vài tạ vài ký để đủ ăn.
2. Một thí dụ:
Tại sao ở hình dưới tác giả lại chua chữ “Drama”?
ý nghĩa của đường nét nghệ thuật
Chả là thoạt tiên thì cái từ drama với gốc nguyên ngữ là hành động. Sau này có nghĩa là một vở kịch nặng về đối thoại, trong đó những nhân vật chính thường là vai nữ. Sau này, còn được hiểu thêm là những chuyện xung đột trong đời thường.
Ở đây, ý chính muốn nêu: có chuyện gì đó không bình thường đã xảy đến cho cái cây.
Bởi chuyện bình thường của một cái cây là mọc thẳng lên trời. Thế tại sao cái thân thẳng mà lại nghiêng?
Vậy ắt là phải có chuyện gì đó ở thế đất (đất chuồi, đất lở…) mới khiến cái cây thân thẳng băng mà nghiêng! Điều này cũng có nghĩa là cái cây ấy đã mọc thẳng lên trời lâu rồi, sau đó nó bị điều “bất thường” nào đó ở đất trồng nên mới “thẳng mà nghiêng”.

Còn như cái cây không thật sự thẳng như cột đèn mà có “dzich dzac” chút đỉnh và nghiêng, thì chúng ta lại hiểu được rằng: cây vẫn ráng mọc hướng thiên, nhưng đất truồi đất nghiêng vẫn là cứ từ từ lở dần. Cây còn đứng được dạng nghiêng là nhờ rễ bấu chặt được vào đất.

Tóm lại, dù chỉ một câu chữ, nếu các bạn đã đã trải qua chuyện tạo dáng cây nghiêng, chắc chắn sẽ giật mình sực nghĩ lại: ờ ! cái cây có chuyện bất thường ở thế mọc nghiêng.
Chứ còn nhìn hình như trên, thấy chú thích: có chuyện (bất bình thường) bạn chấp nhận vậy rồi chả để tâm suy nghĩ thêm thì quả là hơi uổng công đọc.

Tóm lại, với những diễn giải nêu trên, hy vọng các bạn sẽ đọc và ráng suy nghĩ nghiên cứu thêm để tập sách của Andy sẽ lợi ích hơn, thú vị hơn.
Có lẽ, từ đó, các bạn chắc cũng hiểu tại sao mình lại dịch như vậy: chỉ vì kinh nghiệm của mình về bonsai nó cũng mới chỉ ở mức đó.
Cảm ơn các bạn.
Liên quan:
Phần 1: Nền tảng nghệ thuật trong tạo dáng bonsai.
Phần 3: Nét thẩm mỹ trong tác phẩm: Mục tiêu và thử thách.
Phần 4: Những thách thức dính liền với nghệ thuật bonsai.
Phần 5: Hướng tới việc có thêm nhiều sáng tạo nghệ thuật
Phần 6: Điểm nhấn
Phần 7: Tính trọn vẹn của mẫu thiết kế
Phần 8: Kết luận

7 bình luận

  1. lâm hoàng
    lâm hoàng 09/12/2015 at 09:48 |

    Anh ơi?!
    Cho em hỏi chút.
    Có thể cho em biết một số kinh nghiệm về cách bứng cây chè già không ạ?!
    Em mới tập tành chơi cây nên,kinh nghiệm không có. Nên chưa giám bứng, chết thì tiếc nên cứ để nó ở ngoài tự nhiên.
    À, em không tìm được phần hỏi ở mục hỏi đáp.

  2. Khách
    Khách 24/02/2016 at 09:27 |

    A ơi.e mới tập tành chơi cây nên có 1 số thắc mắc muốn hỏi a.e đã nhắn tin qua fb cho a rồi ah.mong a có thể xem và trả lời giúp e đc k?cảm ơn anh

  3. Cảm nhận về cây bài
    Cảm nhận về cây bài 09/03/2016 at 18:44 |
  4. Những thách thức dính liền với tính Nghệ Thuật của Bonsai
  5. Nền tảng nghệ thuật trong tạo dáng bonsai
X