Là một người Việt, bạn muốn gì khi chơi bonsai?

Nếu chúng ta là một người có tuổi, nhân việc chơi Bonsai là một thú chơi cá nhân, mà dùng thêm được nó cho việc giáo dục và truyền bá tư tưởng văn hóa Việt Nam tới người nước ngoài, thì đó là điều nên làm.
Dù có trễ, cũng vẫn nên làm hơn là chả làm gì cả.
Việt Nam chúng ta vốn yếu kém về khoa học kỹ thuật do nhiều lý do. Vậy thì chả trông mong gì chuyện phát minh tàu ngầm, máy bay so với các nước. Còn thì tự hào với truyền thống Dân Tộc chỉ còn ở 4000 năm Văn hiến.
Thế nhưng những hiểu biết về nền văn minh, văn hóa của chúng ta có vẻ như mờ nhạt trong lòng những bạn trẻ hết rồi. Ngay như Dịch Lý, lý thuyết Âm Dương, Ngũ hành, Trà Đạo vốn là của người Việt. Thế mà người Tàu lấy xài, phát huy đủ kiểu, đến độ bây giờ có mấy người Việt Nam không nghĩ rằng Dịch Lý là của Tàu?
Ấy cũng bởi chả còn dịp học tiếng Hán nên ngôn từ Hán Việt không thông. Thế là những chuyện ông bà chúng ta ngày xưa ghi lại, con cháu chả ai hiểu.
Một số sai lầm trong chiến tranh gây mất mát lớn về nhiều mặt. Bây giờ mà không lo gom góp vực lại
thì quả là rồi ra sẽ chả còn gì. Thế rồi, Tây hóa, Mỹ hóa và cả Nhật hóa hồi nào không biết? Tất cả được
gọi là: cho hợp văn minh nhân loại!

Người Mỹ có một chuyện mà mình rất quý: họ trân trọng nét văn hóa riêng của từng dân tộc sống cùng nhau trên đất Mỹ. Họ hãnh diện với ý niệm “Melting Pot” (cái nồi thập cẩm).

Thế nên, người Ả rập ờ Mỹ cứ là trùm khăn kín mặt. Rất hay!
Người Đại hàn ở Mỹ trong giao dịch vẫn là cúi rạp khi chào hỏi. Rất đáng trân trọng.
Người Nhật với Bonsai, Kimono, Anh Đào… vẫn hằng ngày hiện lên trong mắt người Mỹ.
Còn người Việt ? Cố gắng duy nhất còn chút nét văn hóa là chiếc áo dài với cái nón lá.
Thế mà cũng quả là hiếm hoi để có dịp gặp.

Trở về Bonsai.

Khi mình nói chuyện chơi bonsai để phục vụ Tổ Quốc, vợ mình bĩu môi: “Ở đâu không biết, ở cái chế độ này phục vụ làm gì.”. Mình hơi chững, nhưng sau kiếm cách bật: “Chế độ này đâu có đại diện cho lịch sử 4000 năm văn hiến của nước Việt ta?”

Chúng ta có phải đang cố chơi Bonsai sao cho “giống” của người Nhật thì mới có hồn?
Quả là có hồn thật, nhưng đấy là diễn đạt cái thần trong nét văn hóa người Nhật!
Một bonsai có hồn, có thần do các bạn làm. Người ngắm hết sức ngưỡng mộ tác phẩm.
Và kết luận cuối cùng sâu thẳm nhất của người xem là gì (giả sử một người nước ngoài)?
Có phải người ấy nghĩ:
“Té ra Bonsai Nhật Bản đã tới tận hang cùng ngõ hẻm Việt Nam rồi đây!”

Là một người Việt, bạn có thích thế chăng?

Tới đây chắc bạn đọc sốt ruột lắm rồi. Thôi bây giờ ông muốn tôi chơi bonsai kiểu gì thì ông nói nhanh cái. Nhưng chơi cây cần nhẫn nại, chịu khó đọc cũng là chuyện hay vậy mà!

Trong chủ đề của bác Vũ Hưng chưa đề cập tới chuyện Việt Nam nên chơi kiểu gì. Còn với vốn hiểu biết ít ỏi của Thiện, Thiện liên tưởng tới câu của một ông anh tên Chung bên trà đạo: “Nếu nghiên cứu kỹ thì Trà Việt còn phức tạp hơn nhiều Trà Tàu hay Trà Nhật. Nhưng người Việt vốn xuê xoa, gia chủ chỉ tùy trình độ thưởng trà của khách mà áp dụng quy tắc của trà đạo.”

Quay lại chuyện cây, người Nhật có bonsai, người Tàu có Penjing, người Việt mình có thể có gì? Hi vọng nhờ bạn (người đang đọc bài này), sau này nước ngoài sẽ nhắc tới CÂY CẢNH như một phong cách làm cây phóng khoáng nhưng hàm ý sâu xa. Và có lẽ, nghệ nhân Trần Thắng đang là một điểm sáng, mở đường cho cây cảnh Việt.

linh sam của trần thắng


Bonsai thuộc bộ môn nào trong đời sống Âu Mỹ

Dẫu rằng đến nay, rất nhiều sách vở, nghệ sĩ Bonsai Âu Mỹ đã đưa ra nhiều nhận xét trên bài giảng, trên sách báo, trên định nghĩa ở Internet để minh chứng cho bàn dân thiên hạ: Bonsai là một bộ môn Nghệ thuật (Nghệ thuật Thị giác / Visual Art, Nghệ thật điêu khắc sống/ Living Sculpture…).
Thế như trong thực tế, nếu chúng ta vào tiệm sách bên Âu Mỹ mà tới khu “Sách Mỹ thuật” (Art) thì chớ có bao giờ thấy một quyển sách nào dính dáng đến Bonsai. Sách Bonsai nó nằm ở khu “làm vườn” (Garden). Nghĩa là người Âu Mỹ vẫn coi Bonsai chỉ là một thú chơi cho vui đời, một thứ hơi đặc biệt của “nghề làm vườn”. Tức là cứ trồng cái cây xanh tốt trong cái chậu nhỏ là đạt. Chuyền hồn hay thần gì đó là do mỗi cá nhân sáng tạo, tự hưởng.

Bởi vì chỉ là một thú chơi cho một số lượng người nhỏ bé, Bonsai ở Âu Mỹ nó chả là gì cả. Nó chả giúp nước nhà phồn thịnh hơn, cũng chả giúp quốc gia nổi tiếng hơn, bởi vì nó là của văn hóa Nhật bản chứ chả ăn nhậu gì đến văn hóa Âu Mỹ. Cho nên, một dúm nhỏ người chơi Bonsai xưng tụng nó là Nghệ thuật thì cứ việc, nhưng trong đời sống thực tế thì Bonsai không hề có chỗ đứng trên “bục các bộ môn nghệ thuật của nhân loại” (như hội họa, điêu khắc, âm nhạc, kiến trúc….)

X