Nguồn: Andy Rutledge
Biên dịch: bác Vũ Hưng trong caycanhvietnam.com.
Những bài học rút ra từ lối vẽ Tranh Phong Cảnh
Họa sĩ vẽ tranh phong cảnh cũng gặp một lô những khó khăn hệt như những thách thức chúng ta phải đối mặt khi sáng tạo bonsai vậy. Rút lại là vầy, họ “được tiếng” là vẽ tranh phong cảnh nhưng thực ra không phải “cái cảnh thiên nhiên”, bởi vì trên khung vải chỉ là mấy đường nét từ cọ quẹt xuống!
Nếu chỉ dùng nét cọ trên vải để diễn đạt điều gì đó tới người xem thì rõ ra là gây khó cho mấy nghệ sĩ này. Bởi vì họ vừa phải làm sao:
-diễn tả được cái cảm xúc của họ, khi cảnh sắc thiên nhiên “đập” vào mắt họ.
-trong khi cái cảnh này thì lại quá “thường”, vì quá quen thuộc, đối với người xem.
-đã thế, họ lại không được dùng những chất liệu “nguyên tố thiên nhiên ” đang hiện diện ở cái khung cảnh mà họ định mô tả.
-và cả đến chuyện: vẽ sao cho người ta thấy cần phải xem bức tranh, hoặc cảm thấy bức tranh có ý nghĩa.
Muốn làm được mấy chuyện như thế, thời phải biết xài những qui tắc trong Sáng tạo Nghệ thuật.

Vài sự thật quan trọng bậc nhất mà nghệ sĩ cần hiểu thấu đáo

1. Nếu họa sĩ vẽ bức tranh y hệt từng chi tiết thấy ngoài thiên nhiên thì chuyện truyền đạt có thể chả có mấy. Vẽ kiểu như vậy thì coi như cho ra một ‘bức tranh chết”. Bức họa sẽ chả gợi được mấy chuyện, bởi vì bố cục không có, cũng chả có chủ điểm, diễn đạt hay cảm xúc gì cả…, nói chung là “không có chuyện gì liên quan thân phận con người” ở đây ráo trọi.
Các nghệ sĩ cần phải mô tả và cung cấp cho người xem một quan điểm của con người, (tức là phô diễn sự vật dưới một góc nhìn nào đó để thấy sự vật dưới một khía cạnh nào đó), chứ đâu có phải nghệ sĩ là chỉ làm cái việc sao chép y hệt nguyên bản.

2. Tranh phong cảnh (và rất nhiều loại hình nghệ thuật khác) đa phần là chú tâm vào những “chuyện của con người”. Mỗi phần của một bức họa, một tác phẩm điêu khắc, hoặc cả một khúc nhạc hay ngay cả bonsai sẽ chẳng thể ra hồn nếu như không có chút liên hệ gì đến “những thứ dính dáng đến tính người”- tỉ như: trải nghiệm cuộc sống,cảm xúc, phẩm chất …của “con người”.

Thành thử, nếu như bạn chả học được chuyện gì trong thời gian bạn nghiên cứu Nghệ thuật, thì cứ học hai chuyện nêu trên là được.

Nếu một tác phẩm nghệ thuật chả diễn đạt được chút cảm xúc nào của người làm ra nó, hoặc không nói lên được điều gì người sáng tạo muốn gởi gấm, muốn chia sẻ tới người khác, thì thôi, đâu có lý do gì để vẽ bức tranh, soạn khúc nhạc hay chụp tấm ảnh ấy đâu?
Những người sáng tạo nghệ thuật là “làm ra” một câu chuyện. Câu chuyện của họ kể ra phải truyền đạt tới người xem, hay người nghe, những thứ “về con người”. Bạn đưa mắt vào một bức tranh phong cảnh sẽ thấy: một dòng suối trong thung lũng.
Có phải bức họa chỉ được sáng tác chính vì họa sĩ muốn truyền lại cho người xem: ông ta đã “thấy” gì ở thung lũng ấy, qua hình ảnh dòng suối, hoặc có khi là điều gì ông ấy cảm nhận khi ngắm cảnh sắc này.
Thung lũng và con suối, chúng chỉ là những thứ trong thiên nhiên, chúng ta vẫn dùng như một “nguồn dữ liệu” để khám phá ra thế giới quanh ta, chứ còn thông điệp từ tác giả-tức chủ điểm của bức tranh- là chuyện người làm nghệ thuật sẽ phải dùng những phương cách từ các quy tắc Nghệ thuật để làm nó nổi bật lên.

Các quy tắc trong sáng tác nghệ thuật thì cũng chỉ là những kỹ thuật, được nghệ sĩ dùng cho việc xử lý các phần tử trong cảnh sắc trước mắt, sao cho nổi bật được cái chuyện họ muốn người xem hiểu: “cái này là quan trọng” đây! Thành thử cái cảnh thực tế đang hiện diện ngoài thiên nhiên kia chỉ đơn thuần là những dữ liệu, được nghệ sĩ dùng để “chế ra” một câu chuyện có ý nghĩa gì đó, hay là một kinh nghiệm cảm xúc của chính tác giả.
Vậy nên, câu chuyện đó, hay nói cách khác: những nguyên tố làm dữ liệu tạo nên câu chuyện ấy, không phải là cây cối, dòng suối, dốc đồi hay trời mây non nước trong bức tranh đâu.

Những chuyện nêu trên không hẳn là toàn bộ những thứ dùng để đánh giá một tác phẩm nghệ thuật, thế nhưng bạn cũng thấy chúng chiếm một phần rất lớn trong số những thứ mà một nghệ sĩ cần phải có trong tâm trí (hoặc đơn giản là làm một cách tự nhiên, chả nghĩ ngợi gì cả) khi đang thực hiện cái việc sáng tác nghệ thuật.

Trở lại chuyện Bonsai

Vậy có phải là chuyện cho họa sĩ tranh phong cảnh ở trên nó cũng hệt thế cho người sáng tạo bonsai với mấy món đồ chơi : cây, chậu, mớ phụ kiện. Kết cuộc thì những mẫu thiết kế bonsai thành công, chả phụ thuộc nhiều lắm vào cái thân cây, mớ cành nhánh, hoặc vòm lá. Nhưng mức thành công lại nằm ở câu chuyện và cái cảm xúc do người làm bonsai muốn truyền đạt: những chuyện thuộc “con người”. Mà “chuyện con người” thì rõ là thứ có thể truyền đạt được.

Dùng bonsai để mô tả trọn vẹn ý nghĩa một cảnh tượng thiên nhiên, coi vậy chứ chả dễ dàng gì. Chuyện là cây bonsai trong chậu thì bé tí tẹo chứ có to đùng như mấy cây mọc ngoài đồng hay trên núi đâu, thành thử nó dẫn tới hàng lô những khó khăn, thách thức trong việc sáng tạo nghệ thuật, chả khác gì chuyện họa sĩ phải dùng vết cọ, mảng mầu thay vì người thật, cây thật, núi non thật. Hay như nhà soạn nhạc cũng vậy, ông ta phải dùng nốt nhạc và âm thanh từ hàng chục thứ nhạc khí thay cho việc diễn đạt bằng lời nói, thay cho việc dùng hình ảnh mô tả câu chuyện.

Nhắm mục đích tạo sự hài hòa, ăn khớp nhau bằng cách gia giảm những khác biệt quá lớn về kích cỡ, góc nhìn, môi trường sống và tuổi tác của cây, người làm bonsai cần phải biết vận dụng một số kỹ thuật sáng ý một chút, một số cách truyền đạt, và đôi khi phải biết hơi “ăn gian” một tí. Những kỹ thuật này được gọi chung là “những cách giả vờ trong việc sáng tạo nghệ thuật” để có thể mô tả được hình ảnh mà người làm bonsai muốn người xem tác phẩm “thấy” được hoặc “cảm” được.
Cái cách dùng “giả bộ” để tạo ra hình dạng, hoặc “giả bộ” để kết cấu ra một bố cục trong bonsai có thể coi như “biết cách đặt chữ ra câu” khi dùng “ngôn ngữ của Nghệ thuật” vậy.

7 bình luận

  1. Cảm nhận về cây bài
    Cảm nhận về cây bài 29/02/2016 at 10:46 |
  2. Tính trọn vẹn của mẫu thiết kế
  3. Cách xây dựng ngọn cho một cây bonsai
  4. Thế nào là một cây bonsai già
  5. Thế nào là một cây bonsai già – CÔNG TY TNHH SẢN XUẤT THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ ĐẦU TƯ LOVET
  6. Huấn luyện một cây thông đen Nhật vỏ sần
  7. Tạo dáng một cây tùng Shimpaku
X