Lời mở đầu: Đã có lần tôi tranh luận với 1 thợ cây khá nổi tiếng ở Văn Giang về vấn đề này. Theo tôi: Cây đẹp là làm sao cho bất kỳ người nào, từ người làm cây lão luyện tới người không hề hiểu gì về cây cũng đều thấy đẹp thì mới là đạt. Bạn kia thì cho rằng: Chỉ thợ cây đánh giá là đẹp thôi là đủ! Câu chuyện chưa có hồi kết.
Câu chuyện này tôi muốn đưa ra ngay từ đầu để muốn nói rằng: Hoàn toàn đây là cảm nhận cá nhân tôi. Nếu bác nào thấy tôi đúng, tức là chúng ta có chung quan niệm. Còn thấy tôi sai: khác quan niệm với tôi. Chỉ đơn giản là quan niệm khác nhau chứ không có sự đúng hay sai ở đây. Bởi vì sự đúng hay sai trong nghệ thuật hoàn toàn là tương đối. Xin được bày tỏ quan điểm của tôi như vậy.


Lời người biên tập lại:
Tác giả có thái độ hơi dè dặt thì phải? “Ai không đồng ý thì chỉ là do quan niệm khác nhau, xin đừng ném đá”. Thiện thì có tham vọng lớn hơn 1 chút, mong tất cả mọi người ở các vùng đều thống nhất cùng một quan điểm thẩm mỹ. Người nhà có thích cây của nhau làm thì hãy mong nước ngoài họ thích cây Việt Nam.
Bài viết này của một người Hà Nội và anh viết với phạm vi bàn luận chủ yếu là cây thuộc họ Ficus (sanh, si đa, gừa). Nếu bạn có thấy đôi chỗ không phù hợp với quan điểm thẩm mỹ của bạn xin miễn trách.
Mình nghe nói Hà Nội có một lối làm cây rất độc đáo và kỹ lưỡng, tiếc là chưa thấy người nào tổng hợp cho thành một hệ thống hoàn chỉnh. Nếu ai biết những tài liệu quý giá đó, xin gửi cho mình, mình xin chân thành cám ơn.

Bóng cây

Bóng cây là một từ hơi là lạ, nó là hình khối tạo ra bởi thân, cành, lá, gốc, chậu khi chiếu cây lên ảnh.
bóng cây
Bóng cây là cảm nhận đầu tiên khi người xem nhìn thấy 1 cái cây, theo tôi: 1 cái bóng đẹp phải là cái bóng khiến người xem rung động và bị cuốn hút ngay từ cái nhìn đầu tiên.
Cả cây ngoài đời cũng như các cây bonsai kinh điển trên thế giới cũng như các cây cảnh nổi tiếng ở phía Bắc mà tôi đã được xem qua, đều có bóng cây đẹp: Chia ra thành các mảng khối rõ ràng. Các mảng khối được phối hợp hài hòa, mảng lớn, mảng nhỏ không bằng nhau, mảng thưa, mảng nhặt không đều nhau. Khoảng sáng giữa các mảng cũng không bằng nhau, liên tục biến đổi. Các mảng khối cũng được sắp xếp theo quy luật xa gần. Kết hợp với bệ và thân thành 1 tổng thể hài hòa, đẹp mắt.
Tôi xin lấy dẫn chứng bằng loạt hình ảnh các cây triển lãm ở triển lãm mang tên Taiwan Bonsai Creator. Đây là triển lãm chỉ dành cho những người tự tay làm cây hàng năm ở Đài loan với các quy định rất chặt chẽ: Những cây được tham gia phải là cây do chủ sở hữu tự tay làm, chỉ được tham gia 1 lần, không bao giờ được tham gia lại lần 2. Cây phải qua 3 vòng tuyển chọn bằng hình ảnh chụp cả 4 góc, phải là ảnh thực tế – không được dùng các phần mềm biên tập để chỉnh sửa. Sau khi qua được vòng đó mới được tuyển chọn bằng mắt thường của Hội đồng Giám khảo với các tiêu chí như: thân, cành, bóng, lá, đất mặt, chậu, đôn… những tiêu chí này, nếu chưa hoàn thiện sẽ phải sửa ( ví dụ: Mặt chậu phải phủ rêu – không được có cỏ và lá khô, …), trước ngày triển lãm khai mạc 3-5 ngày sẽ được kiểm tra lại lần nữa, những cây đã sẵn sàng lúc đó mới được mang đi triển lãm. Tóm lại, với những điều kiện ngặt nghèo thì những cây được tham gia triển lãm thôi đã mang lại vinh dự cho người chủ rồi, chứ chưa nói tới những cây đoạt giải.

Cây dáng trực

Cây dáng trực 1:
Cây này chỉ với vài mảng khối, tạo nên cảm giác ấm áp, đầy đặn sung túc. Các bác chú ý tới mảng bên phải thứ 2 từ dưới lên, đây là 1 mảng ở khuất phía sau. Nhìn bóng cây có vẻ cân đối, giống như 1 cái ô. Tuy nhiên, lại không có cảm giác nhàm chán, bởi bóng và phương vị của 2 tán dưới cùng không giống nhau và bởi chính cái tán cây nhỏ mà tôi đã lưu ý các bác ở trên.
Tán cây kết hợp với nhịp lắc chuyển của thân, tạo cảm giác mềm mại, nhẹ nhàng, phá bỏ được cảm giác nặng nề, mặc dù bóng đầy đặn và cây có vẻ rất lực lưỡng.
cây dáng trực
Cây dáng trực 2:
Điển hình của cây có bóng lệch, không đăng đối, mặc dù khá nhiều mảng khối nhưng được kết hợp khéo léo với cành bóng và thân cây. Bạn chú ý tới cành thứ 2 từ dưới lên ở phía sau, đó gọi là cành phông. Nó ở phía sau lại nhỏ hơn các tán lá khác một chút khiến người xem cảm thấy cây có chiều sâu.
Quan điểm riêng của tôi là cây phải có tán lá “bờm xờm” một tí như cây này nhìn mới tự nhiên. Còn những cây khác dù được đánh giá là đẹp, dù được chọn đi triển lãm nhưng tán lá bằng phẳng như dùng tông đơ để cắt đều nhìn không tự nhiên. Mong bạn lưu ý điểm này, tôi tin đó là chuẩn mực cho cây hiện đại.
cây thông dáng trực bóng lệch
Cây dáng trực 3:
Cây này thêm mấy cái rễ buông có thể gọi là dáng làng Việt Nam đây!
cây si dáng trực
Cây dáng trực 4:
Bạn hãy chú ý tới hướng chuyển động của tán lá và của rễ. Đây là đặc trưng của cây mọc ven bờ nước. Rễ cây mọc ra hướng có nhiều nước để hút dinh dưỡng và tán lá cũng phát triển theo hướng đó. Tán lá cũng phát triển theo hướng của rễ bởi như thế đường dẫn nước lên tán là ngắn nhất. Đây là kiểu cây đẹp về mặt mỹ thuật mà lại phù hợp với sinh lý.
cây dáng trực bóng lệch
Cây dáng trực 5:
Trực thân lắc chuyển. Các bạn chú ý chiều lắc của thân và bóng tổng thể của cây. Kết hợp với tán nhỏ bên phải phía sau tạo cảm giác chiều sâu của cây.
Mình vốn không thích cây có bộ rễ “chân nơm” thế này bởi cho rằng đây không phải là kiểu cây ngày nay được ưu chuộng, tuy nhiên riêng với cây này mình lại thấy rất tự nhiên, rất đẹp. Tuy nhiên cái chậu có vẻ lòe loẹt quá không hợp với cây.
cây chân nơm
Như vậy, bóng của các cây này đều được bố trí với các khoảng sáng không bằng nhau, lên tục biến đổi, khiến người xem không bị cảm giác nhàm chán, tẻ nhạt. Đặc biệt ngọn không hề nhọn mà biên dạng chỉ là đường cong lồi có bán kính lớn.

Cây bóng lệch

Sẽ có bác thắc mắc: tại sao lại chia ra làm trực và các dáng khác mà ko phải chia ra làm xiêu, hoành, huyền… Xin thưa: Dáng trực có lợi thế là thân đứng thẳng, như vậy có thể làm tán cân đối hoặc lệch tùy theo ý thích của người làm cây. Còn các dáng khác đều không đứng thẳng cả, vậy thì với các dáng này không thể làm được bóng cây cân đối mà bắt buộc phải lệch với thân. Vấn đề sẽ là: lệch thế nào cho đẹp. Theo cách cũ, tôi xin lấy dẫn chứng và phân tích từ những cây được trưng bày tại TAIWAN BONSAI CREATOR EXHIBITION.
Cây trực, muốn tạo bóng đẹp cần quan tâm tới những chi tiết trên cây phôi: triền bệ, chiều chuyển của thân, những cành đã có sẵn để tận dụng hợp lý. Với cây không trực, tất nhiên cũng phải quan tâm đến những yếu tố này, tuy nhiên chiều chuyển của thân phải được chú trọng nhiều hơn cả.
Cây loại 1: Không hồi đầu
Người làm đã cố tình dẫn cảm xúc người xem vào thân cây được làm lũa rất ấn tượng. Lúc này bóng cây chỉ đóng vai trò làm nền cho thân. Tuy nhiên vẫn tạo cho người cảm giác nhẹ nhõm, do bóng được chia nhỏ tạo hình tản vân nhưng vẫn có 1 bóng tổng thể theo quy luật mảng khối nhất định. Xin chú ý tới những tán nhỏ nằm thấp thoáng đằng sau cây. Chính những tán này tạo cảm giác độ sâu của cây. Kết hợp với cú lắc ở cổ cây, tổng thể cây tạo ra 1 cảm giác bình an, ung dung, tự tại ko hề hấp tấp vội vàng.
cây dáng xiêu không hồi đầu
Các bạn có thấy cây bên dưới như 1 linh hồn đang mệt mỏi lê bước không? Số tán cũng rất ít, đồng thời với các khoảng sáng được biến đổi có chủ đích tạo ra bóng cây rất tự nhiên. Quy luật xa gần được chú trọng đặc biệt khi tạo hình các tán cây. Xin chú ý tới độ lớn và phương vị của tán dưới cùng, tán này lớn nhất ở vị trí 7h và khi xem cây chúng ta có cảm giác đó là tán gần chúng ta nhất. Tán bên phải của tán này rất nhỏ và ở vị trí 12h, chính tán này và tán trên nó tạo ra chiều sâu của cây.
cây tùng dáng xiêu
Cây loại 2: Cây hồi đầu
Bạn có chấp nhận kiểu trưng bày của cây dưới đây không? Nếu bạn chấp nhận nó, bạn sẽ thấy đây là một sự sáng tạo ấn tượng: cây “quẫy” mạnh tới mức nghiêng cả chậu, tựa như một con thần long đang vùng vẫy vậy.
cây hồi đầu
Cây dưới đây chỉ có 2 tán, vẫn tạo ra 1 cây hoàn chỉnh. Các bạn chú ý tới hình dáng của tán ngọn: không hề đăng đối. Hình lõm ở biên dạng bên trái đỉnh ngọn kết hợp hài hòa với chiều cong của cút cổ khiến cho tôi cảm nhận đựợc tính động của cây, mường tượng như 1 cái hất hàm của người bề trên.
cây hồi đầu

8 bình luận

  1. Chiến 31 t
    Chiến 31 t 17/10/2014 at 20:50 |

    Xem nhiều wep cây cảnh thấy Ninh Binh là đầy đủ và chi tiết nhất !

    1. Khách
      Khách 19/04/2015 at 22:04 |

      Cam on moi ng nhieu nhe

  2. lê hòa
    lê hòa 24/05/2015 at 22:18 |

    Bài viết này quá hay :P

  3. Người mới chơi cây
    Người mới chơi cây 12/09/2015 at 20:49 |

    Bài viết rất hay, phân tích rõ ràng, tỉ mỉ. Cảm ơn tác giả nhiều.

  4. duong
    duong 16/10/2015 at 14:17 |

    hay thật

  5. Khách
    Khách 01/03/2016 at 15:52 |

    Hay qua ‘cho xin so dien thoai de giao luu nhe!

  6. Khách
    Khách 17/05/2016 at 19:41 |

    Qua hay

  7. Khách
    Khách 29/05/2016 at 20:41 |

    Kha day du.hay

X