Cây loại 3: Đa thân:
Đa số chúng ta khi gặp cây nhiều thân đều bối rối với việc tạo bóng tổng thể, cũng như đặt các tán nhỏ vào đâu cho cân đối, hài hòa…Không chỉ riêng chúng ta, những người ít kinh nghiệm mà ngay cả những người làm cây lâu năm, cũng vậy. Tôi cũng rất chú ý quan sát việc tao hình những cây nhiều thân khi đi xem cây. Quả thật rất ít cây đạt đựoc sự hợp lý và hài hòa. Từ trước tới nay, những cây tôi chỉ thấy 2 cây là đạt được điều này, 1 cây tùng phu thê (2 thân) của Cụ Văn Giao ( Cụ đã khuất núi vài năm nay, cầu cho hương hồn Cụ được thanh thản và mong Cụ chỉ dạy chúng con cách làm cây)- cây này hiện nay anh Khôi Bà Triệu đang giữ – tiếc rằng tôi không tìm được ảnh đã chụp trước kia làm dẫn chứng. Bộ tay của cây nữ rất lẳng lơ. Và cây thứ 2 là cây Sanh 3 thân của bác Tài Đại la – cây này tôi đang được giữ ở dạng cây đang hoàn thiện bộ dăm.
Nhận xét chung:
1. Cây đa thân nếu làm mỗi thân đều có một cái vòm riêng biệt thì nhìn rất đẹp. Bạn đã từng thổi bong bóng xà phòng chưa? Đôi khi bạn có 2,3.. bong bóng dính vào nhau đúng không? Đó chính là hình ảnh của tán cây đa thân đó!
2. Không nên làm cành thân này đâm ngang qua cành thân khác.
3. Không làm tán lá này che mất ánh sáng tán khác.
Tôi xin đính kèm vào đây những cây đa thân của triển làm nói trên. Xin mời các bác thưởng ngoạn và bình luận:
cây đa thân
cây đa thân
cây đa thân

Lá cây

Tiêu chuẩn nào cho lá cây? Thật khó để có câu trả lời chính xác. Nhưng theo sở thích chung của đa số nguời chơi cây cảnh thì những loại cây có lá nhỏ, xanh đậm và dày dặn được quan tâm nhiều nhất.
Như chúng ta đều biết, cây cảnh nghệ thuật Hà Nội và bonsai, penjing nói chung đều có kích thước nhỏ, thậm trí rất nhỏ so với kích thước cây cùng loại ngoài thiên nhiên, nên lá càng nhỏ thì cảm giác về cây cổ thụ càng rõ, còn lá lớn quá so với kích thước tổng thể sẽ dẫn đến cảm giác không thực và ko phải cây cổ thụ. Hãy tưởng tượng có 1 cây đa lông và 1 cây phi lao lớn bằng nhau, cùng lên 1 size ảnh – chắc chắn ai cũng sẽ nói cây phi lao sẽ lớn hơn nhiều. Không nói ai cũng biết, đó là do tỉ lệ khác nhau của lá đa và lá phi lao so với thân cây.
Hiện nay, dân Bắc rất kỵ cây sanh có xuất xứ gốc từ miền Nam bởi vì lá loại sanh này to lớn quá và mất rất nhiều công để thu nhỏ lại. Riêng với tôi, chưa bao giờ xem được 1 cây sanh miền Nam có lá nhỏ như dòng sanh Nam Điền. Kể cả cây 2 ngọn của anh Thành Đất ở triển lãm Thanh hóa. Mặc dù không có hảo cảm cái cây đó vì lối làm chưa được nhuyễn, nhưng tôi vẫn thấy tỷ lệ giữa kích thước lá và cây của anh Thành Đất là ổn. Chắc ai đã từng xem qua cây này thì nhớ kích thước của nó cả bể phải cao 4-4,5m. Hoặc như cây Đa của anh Thuật ở Nam Định cũng là 1 cây cao to, mặc dù lá vẫn chưa được thu nhỏ, nhưng vẫn rất cân đối. Tuy nhiên, đây chỉ là cây đại cảnh – không nên tính vào hàng cây chơi trên chậu. Gọi là lạm bàn thêm mấy câu về cây to ngõ hầu giải thích việc lá nhỏ cho cây cảnh rõ ràng hơn.
Tôi đã gặp ở nhà anh Quang Huế, cây bồ đề trắng miền Nam nhưng lá chỉ nhỏ như móng ngón tay út, cảm xúc lắm. Thán phục người làm, thán phục kỹ thuật chăm sóc và cả công phu trong đó.
Cũng có 1 may mắn là tôi được chiêm ngưỡng 1 cây sanh có lá nhỏ li ti, lá lớn nhất chắc chỉ khoảng 1mm, xin nhắc lại 1milimet – chính xác, không nhầm lẫn. Cây này ở Quy Nhơn, tổng thể cây khoảng 15-16cm, được chơi trên 1 cái đĩa nước 15-16cm. Đặt trên bàn uống trà. Nghe ông chủ khoảng ngoài 70 tuổi nói thì cây đó còn già hơn cả tuổi ông, của ông bố chơi từ trước đó để lại. Và từ khi nhớ được thì ông chưa từng thấy lá to hơn và cũng không thấy cây to lên. Có lẽ do mỗi ngày ông đèu được nhìn thấy nên không cảm nhận được cái cây lớn lên chăng? Tôi đã nổi gai ốc toàn thân khi nhìn thấy Cụ Sanh này, vì toàn thân Cụ toàn mụn và u nần như con cóc. Đáng tiếc là ko chụp được ảnh của Cụ này. Cũng đã rất lễ phép xin được rước Cụ đó về Hà nội nhưng không nổi. Cũng vì phê quá nên không nhớ cả nhà, tên của ông chủ luôn. Đến giờ vẫn còn ân hận. Vì ông chủ không phải người chơi cây và do 1 người xe ôm ở trước cửa khách sạn Hải Yến – Quy nhơn đưa đi nên về sau này có dịp quay lại Quy Nhơn mà vẫn không được ngắm CỤ thêm lần nữa. Có lẽ duyên với Cụ chỉ có thế. Đây vẫn là điều đáng tiếc nhất của tôi.
Thêm 1 vấn đề nữa đối với cây có lá bản ( Sanh, si, đa, sung…) – không phải lá kim cần phải lưu ý là đốt dóng, tức là khoảng cách giữa các lá gần nhau. Không nên xa quá vì sẽ rất khó làm dăm khi hoàn thiện cây sau này.
Như vậy, xin được tổng kết 1 số tiêu chí cho lá cây như sau:
1. Lá phải có tỷ lệ hợp lý với kích thước cây.
2. Đốt gióng nên nhỏ.
3. Nói chung không nên chơi loại nào lá không phải màu xanh (trừ cây thích), bởi nhìn nó giả giả sao ấy.
Còn thiếu phần nào, xin các bạn bổ sung cho.

Thân, bệ cây

Trong tiêu chí chọn cây phôi bao giờ tôi cũng đặt tiêu chuẩn thân và bệ lên hàng đầu. Không nói thì chắc ai cũng nhất trí với tôi rằng: Thân và bệ là 2 trong số ít yếu tố quan trọng nhất của 1 cây đẹp, đẳng cấp. Hiện nay, vẫn chưa thống nhất được cách gọi và phân loại bệ cây, nhưng tôi ủng hộ cách phân làm 2 loại chính; bệ nhãn và bệ sấu.
Bệ nhãn: là loại bệ mà các rễ mặt chạy bết trên mặt đất, cũng có đôi chỗ nổi lên cao hơn hẳn nhưng không nhiều. Giống hệt như cây nhãn ngoài đời. Nguyên nhân có lẽ do cây nhãn được trồng ở chỗ rộng rãi nên rễ mặt tha hồ vươn, vì thế mà rễ không nổi gồ lên chăng?
Bệ sấu: Là loại bệ của cây có rễ mặt nổi thành múi và vè trên mặt đất, các cây sấu ở đường phố Hà Nội, trồng lâu năm hay có những bệ này.
Vậy thì bệ thế nào là được coi là đẹp? Câu trả lời là: Tùy thuộc vào dáng cây, mỗi dáng một kiểu không giống nhau hoàn toàn giống nhau.
Nếu dáng trực thẳng và dáng làng: bệ rễ nên trải đều xung quanh.
Dáng xiêu, hoành, huyền ( không trực ) thì lại thuận theo chiều thân, thường hay lệch, phía thân lộ ra ngoài nhiều thì rễ nhiều.
Bệ không nên quá to, kích thước các rễ nên vừa phải và tỷ lệ hợp lý so với đường kính cây và kích thước tổng thể của cây. Chiều rộng của bệ, cũng tùy thuộc vào từng cây, rất khó để có thể đưa ra 1 tỷ lệ vàng cho tương quan này.
Cây dáng trực:
Bệ được gọi là đẹp của cây thân trực thường sẽ được trải đều xung quanh cây, có thể nổi gồ trên mặt như bệ sấu, có thể miết trên mặt đất như bệ nhãn. Các rễ nên cân đối: không nên quá lớn – hoặc quá bé so với tổng thể cây, hoặc rễ trong cùng 1 bệ không nên chênh lệch nhiều: cái thì quá to, cái thì quá nhỏ, các rễ không nên chồng chéo lên nhau, không nên có rễ quặt từ trước ra sau hoặc từ sau ra trước (đây chỉ là nên và không nên theo tiêu chí thông thường, nhưng tôi đã từng được xem 1 cây có chiếc rễ chạy từ phía sau ra trước với phương vị và hình dạng rất ngoạn mục. Theo người chủ cây, anh ấy mua cũng vì chiếc rễ này. Tôi cũng đồng ý với anh ấy, cây có thân và bệ bình thường, chiếc rễ đã làm cho tổng thể cây có vẻ lạ và đáng xem – rất tiếc là không chụp lại ảnh của cây này). Thân cây dạng này nên méo mó, thể hiện được vết hằn của năm tháng trên đó, bệ cũng trải đều xung quanh. Riêng tôi, tôi thích cây dáng làng có bóng lệch, có tay phóng hoặc buông rơi, nên cũng thích bệ những cây dạng này không tròn đều, phần bệ lệch dài nên theo hướng của tay phóng. Khi đó, bóng cây sẽ mang vẻ tự nhiên hơn. Ở đây tôi xin dùng lại cách cũ, sử dụng hình ảnh của triển lãm của những người tạo cây ở Đài Loan.
cây có thân và bệ đẹp
cây có thân và bệ đẹp
cây có thân và bệ đẹp
cây có thân và bệ đẹp
Cây không trực
Những cây không trực trong thiên nhiên thường do nhiều yếu tố tác động vào khiến chúng không đứng thẳng được. Có thể kể ra như: sạt đất 1 phía khiến cây mất thăng bằng, bản thân cây mọc ở vị trí không thuận lợi cho phát triển, bị gió bão đẩy khỏi vị trí đứng thẳng, bị gẫy thân chính và phát triển từ các mầm cạnh, cây mọc ở chân núi hướng ra phía ngoài nhiều nắng v.v và v.v rất nhiều yếu tố không thể kể hết được ra đây.

Khi cây không đứng thẳng những rễ ở chiều ngược lại với thân cây sẽ phát triển mạnh hơn để giữ cây cân bằng lại, vì thế thông thường những rễ mặt của phần ngược với chiều thân sẽ phát triển mạnh hơn phần bên trong. Cũng có những trường hợp có thêm các tác nhân khác làm cho những rễ bên trong chiều nghiêng thân phát triển, nhưng ít khi gặp những trường hợp này. Vì thế, khi trồng – chọn mặt trước của những cây cảnh dạng này nên lưu ý tới triền bệ để trông cây mang vẻ tự nhiên.

Nói một cách cơ bản, cây nghiêng về 1 bên thì rễ mọc mạnh về hướng ngược lại để giữ cho cây thăng bằng là đẹp.

Ví dụ dễ thấy nhất là những cây dáng đổ, rễ cây mọc lệch hẳn 1 phía (trong 2 hình dưới, người ta gọi rễ bên phải là rễ chịu, còn rễ bên trái là rễ quỳ)
cây đổ của bác trần thắng
cây đổ của bác trần thắng

Những phần dưới đây thì anh Tamchi07 bỏ dở nửa chừng nên mình mạn phép tác giả chế thêm vào cho đủ bài! Mong các bạn không chê.

Tay cành và chi răm

Cành đẹp là cành thon nhỏ từ gốc tới ngọn, và không có một đoạn nào thẳng băng như ống nước. Nếu thẳng thì ít ra các gân của nó cũng phải xoắn lại mới đẹp. Thông thường cành có kích thước vừa phải sẽ có đường kính bằng 1/3 đường kính thân tại chỗ cành mọc ra.
Mình nói thêm vài điều ngộ nhận về cành cây:
1. Cành dưới phải to hơn cành trên: không hẳn vậy, ở những cành buông (cành rơi, rớt) do khối tán lá thường lớn hơn cành bên dưới nên cành to mới hợp lý.
2. Cành thấp nhất quyết định hướng chuyển động của cây. Không hẳn vậy, cành có tán lá sà xuống thấp nhất mới quyết định hướng chuyển động của cây. Ở hình dưới cây có hướng chuyển động bên trái.
cây có cành buông

Chậu trồng cây, vị trí cây trồng trong chậu

Mời bạn đọc chọn chậu cho cây.

Nguồn caycanhvietnam, tác giả tamchi07

8 bình luận

  1. Chiến 31 t
    Chiến 31 t 17/10/2014 at 20:50 |

    Xem nhiều wep cây cảnh thấy Ninh Binh là đầy đủ và chi tiết nhất !

    1. Khách
      Khách 19/04/2015 at 22:04 |

      Cam on moi ng nhieu nhe

  2. lê hòa
    lê hòa 24/05/2015 at 22:18 |

    Bài viết này quá hay :P

  3. Người mới chơi cây
    Người mới chơi cây 12/09/2015 at 20:49 |

    Bài viết rất hay, phân tích rõ ràng, tỉ mỉ. Cảm ơn tác giả nhiều.

  4. duong
    duong 16/10/2015 at 14:17 |

    hay thật

  5. Khách
    Khách 01/03/2016 at 15:52 |

    Hay qua ‘cho xin so dien thoai de giao luu nhe!

  6. Khách
    Khách 17/05/2016 at 19:41 |

    Qua hay

  7. Khách
    Khách 29/05/2016 at 20:41 |

    Kha day du.hay

X