Những Vấn Đề của Tính Nhất Quán

Một khi cây Bonsai bị bỏ thí để tự nó mọc tùm lum, hoặc nghệ nhân chưa đủ chu đáo để tạo được sự toàn vẹn cho mẫu thiết kế, lúc đó những “xung khắc” có thể sẽ xảy đến trên mẫu thiết kế. Kết quả thì thường là kém mức truyền đạt hoặc là (mấy kiểu phát cành, lá, phù thân, rễ…) chả có tí ăn nhập gì tới việc truyền đạt cả.

Nếu quan sát thật kỹ, với chút nghiêm khắc (không khoan nhượng), vào bố cục tác phẩm, thì có thể bạn khám phá ra được “những xung khắc” cho mẫu thiết kế. Hoặc bạn cũng có thể dùng những câu trả lời cho bảng câu hỏi, mới nêu ở phần trên, để giải quyết vấn đề xung khắc khiến cây bonsai này thiếu tính nhất quán.

Nhắc lại lần nữa: hễ bất kỳ câu trả lời nào không ăn nhập gì tới mục đích bạn mong muốn, thì đấy chính là điểm xung đột gây giảm tính nhất quán cho mẫu thiết kế (nhớ đọc ra là: làm giảm tính sáng tạo nghệ thuật và cả tính truyền đạt).

Thiếu tính nhất quán của tuổi cây và sức mạnh

Lấy thí dụ như cây Thông đen Nhật Bản dưới đây. Cây có thân đồ sộ, vặn qua vặn lại, có độ vót, vỏ già cùng với hệ rễ tỏa lộ trên mặt đất. Thế nhưng, chúng ta lại có những cành nhỏ nhắn, dài sọc, hơi cong vòng, mà lá thì chỉ vài túm lơ thơ ngoài ngọn cành. Vậy là mẫu thiết kế tệ quá = hỏng!
cây cổ thụ với cành quá nhỏ
đường thân diễn tả: năng lực, nam tính, tuổi tác, môi trường khắc nghiệt.
hệ rễ lộ diễn tả: sức mạnh, tuổi đời, nam tính.
các cành diễn tả: mềm mại, nữ tính, non trẻ, yếu đuối.

Các bạn có thấy điều xung khắc ở các chi tiết diễn tả? Hai thành phần chính (thân, rễ) cùng nhắm một mục đích diễn tả. Trong khi phần chính thứ ba là cành lại phô ra những điều trái ngược hoàn toàn mà người xem chả sao lý giải được.

Điều này có nghĩa rằng: chúng ta cần bỏ nhiều thời gian hơn để liệu nuôi trồng, uốn tỉa sao cho mấy cành cây Thông cũng chuyển đạt sự già lão, nam tính, chống chọi với môi trường nắng gắt, gió to, thì mới chuyển thiết kế về mức đồng nhất trong diễn tả được.

Thiếu tính nhất quán ở môi trường phát triển

Giả như các bạn có cây như hình dưới. Rễ thì chỉ lộ lên ở một bên gốc. Thân cây mảnh mai và hơi cong vòng. Thế nhưng, đám cành mọc thẳng từ thân ra lại nằm ngang mặt đất. Vậy là chả nhất quán rồi = bố cục xấu!
cây có bố cục không nhất quán
rễ lộ một bên diễn tả: hướng chuyển động của thân, chút yếu đuối của cây
đường thân diễn tả: thân cây bị môi trường làm biến dạng (so với dạng nguyên thủy), nữ tính
các cành diễn tả: sức mạnh, nam tính, ổn định (không bị môi trường làm biến dạng), cứng cáp

Cây như trên thì Thân và rễ gợi cho người xem “thấy” được lý do (môi trường) đã khiến cây có hướng phát triển, chuyển động “bất bình thường”. (Đúng ra thì) những những lý này cũng phải tác động lên “cách chuyển động” của cành mới phải. Thế nên dạng thẳng băng của cành đã “nghịch” với những phần khác của cây. Sự “nghịch” này đã khiến cho bố cục tác phẩm “thiếu cân xứng”.

Thiếu tính nhất quán ở độ tuổi ngụ ý diễn tả

Với hình ảnh cây Du bonsai dưới đây, mẫu thiết kế là hình ảnh một cây Du được nhìn ở mức rất gần.
-chậu có màu tối, góc cạnh.
-cây trông hết sức mạnh mẽ với đường thân vót.
-cành thấp nhất có hơi lớn một chút.
-các cành nhỏ dần lên tới đỉnh.
+thế nhưng, cấu trúc phần đỉnh lại chóp nhọn, chỉ ra: cây còn non trẻ!
cây du có ngọn non trẻ
chậu diễn đạt: sức mạnh, nam tính, cây già lão
đường thân diễn đạt: cận cảnh, cây đầy mãnh lực, nam lão niên
đỉnh ngọn diễn đạt: tuổi trẻ, kiểu dáng nhóm Tùng bách

Vậy là bonsai này đã lộ “Thiếu tính nhất quán ở độ tuổi”.

Hầu hết những yếu tố cấu thành tác phẩm đều toát lên dấu hiệu diễn đạt “tuổi già”. Thế nhưng phần đỉnh ngọn cây lại phô diễn nét trẻ con. Những cây già lão, đặc biệt là nhóm cây lá bản, thường có vòm lá tròn đầu. Đỉnh nhọn của vòm lá cây Du Bonsai trên, đã xung khắc với mọi yếu tố khác trong bố cục tác phẩm này.

Góc độ lệch lạc (của thân/cành) – trừ khi muốn tạo điểm nhấn, và sự thiếu nhất quán đường mạch chính

Khi mạch chính của một tác phẩm, thường là đường thân, có dạng thiếu tính nhất quán hoặc là không đồng nhất về những đoạn biến động đột ngột, chuyện như vậy sẽ tạo sự khó chịu về mức “căng” trong bố cục tác phẩm.

Tương tự, khi một cành riêng lẻ nào đó di lệch ra ngoài hướng chuyển động của các thành phần trong bố cục, nó cũng sẽ tạo tình trạng “mất tập trung”. Tuy kiểu lệch lạc này có thể dùng để tạo điểm nhấn tác phẩm, nhưng cũng chả nên để nó nổi mạnh quá ( “trùm lên hết tác phẩm”) và cũng đừng quên: cần một lý do hết sức rõ ràng cụ thể nào đó để khiến cho cái cành lệch lạc đó hiện diện.

Một vài thí dụ như sau.
cây có đường thân không nhất quán
Cây Thông trên biểu hiện vấn đề mạch chính thiếu tính nhất quán (giữa nhiều chuyện khác nữa). Đường thân khởi lên thẳng tắp tới nửa chiều cao, rồi (đột nhiên) xuất hiện đường cong quẹo!
cây tùng có bố cục không nhất quán
Tính nhất quán của góc độ các cành trên cây Tùng Juniper ở trên đã bị cái cành lệch lạc bên trái gần đỉnh (gạch đỏ) làm mờ nhạt.
cây phong nhật bản có cành lộn xộn
Bạn để ý góc độ lệch lạc của mớ cành bên trái vùng đỉnh (trong vòng đỏ) ở cây Phong Nhật Bản trên. Những cành này “xung khắc” với tính đồng nhất về góc độ của tòan bộ chi cành trong bố cục tác phẩm. Những cành này “vô trật tự” và làm loãng bố cục, bằng không cây này hẳn là một bonsai rất đáng nể.

Những thí dụ đơn giản nêu trên hẳn sẽ giúp các bạn hình dung ra được vài chuyện mà bạn nên chú ý kỹ hơn trong việc lập mẫu thiết kế bonsai. Tính nhất quán ở toàn bộ diễn đạt trên mọi chi tiết sẽ cùng tạo ra một thiết kế đầy sức thu hút. Tính nhất quán còn gia tăng thêm mức đậm đà của điều bạn muốn gởi tới người xem, như thế nó càng giúp cho mẫu thiết kế trở nên hiện thực, với mức thành công cao.

6 bình luận

  1. Cảm nhận về cây bài
    Cảm nhận về cây bài 29/02/2016 at 10:50 |
  2. Những thách thức dính liền với tính Nghệ Thuật của Bonsai
  3. Kết luận (của loạt 8 bài về ngôn ngữ nghệ thuật bonsai)
  4. Điểm nhấn
    Điểm nhấn 05/08/2016 at 16:26 |
  5. Ngôn ngữ của Nghệ thuật
    Ngôn ngữ của Nghệ thuật 05/08/2016 at 17:06 |
  6. Nền tảng nghệ thuật trong tạo dáng bonsai
X