Sơ suất trong Bố cục (trưng bày)

Thêm vào những chuyện thường được “lỗi” và khuyết điểm trong bonsai, vấn đề sơ suất trong việc (phô diễn) bố cục tác phẩm cũng lắm chuyện cần tránh. Những sơ suất này vốn dựa theo những căn bản quy tắc nghệ thuật mà người ta thường gọi tên là: những chuyện gây mất tập trung, giảm (lệch) hiệu quả, thiếu tự nhiên, hoặc không phù hợp trong nghệ thuật trưng bày bonsai.

Đường tiếp giáp bị chạm

Khi 2 đường hay 2 mặt ngoài của 2 vật thể (khác nguồn gốc) chạm nhau tại một điểm, chính điểm này sẽ gây cho mắt nhìn bị phân tán (mất tập trung, lệch đường nhìn). Một khi sơ suất trong bố cục gây tình trạng tiếp xúc này, nó sẽ “dẫn dắt” mắt người xem lệch ra ngoài “đường chuyển động” của bố cục tác phẩm. Các bạn có thể nhận thấy trong mấy hình ảnh ở dưới.
cây có điểm chạm trong bố cục
cây có điểm chạm trong bố cục
cây có điểm chạm trong bố cục

Những sai lệch khi đặt cây trong chậu

-Vị trí cây trong chậu,
-Mức nhổm của đế rễ trên mặt đất trồng,
-Góc nghiêng của cây,
-Mặt đất, thế đất trồng.
là những điểm đầu tiên đập vào mắt người xem. Tất cả những yếu tố nêu trên cần được phô diễn đúng mức để tránh gây ấn tượng xấu ngay từ cái nhìn đầu tiên. Dẫu cho bố cục tác phẩm có khá hay ho đi chăng nữa, những yếu tố kể trên lại thường có khuynh hướng át hết mọi hiệu quả truyền đạt từ những phần khác của bố cục tác phẩm.
cây thông đen bị đặt sai vị trí trong chậu
Cây Thông đen Nhật Bản bản trên được đặt sai vị trí nên đặt. Với dáng cây như thế, cây nên được trồng lệch sang bên phải của vùng tâm điểm chậu.
cây thông trắng có góc trồng không hợp lý
Cây Thông trắng Nhật Bản trên có góc trồng kém quá! Đường thân của cây cũng chả phải là không có đặc điểm gì, thế nên nếu cây được trồng nghiêng về phải, tạo góc trồng hẹp hơn (90 độ) thì có lẽ cây sẽ đẹp hơn. (Phần tàn lá được sắp xếp lại là sẽ lộ được vẻ đẹp).
cây tùng có thân hơi thẳng
Thân cây Tùng Juniper trên xuất phát từ đất lên với góc độ không hay: thẳng quá! Đường thân thì uốn lượn sinh động, mà phần gốc vươn lên như vậy thì chả có ý nghĩa gì.

Vị trí chậu bonsai trên kệ

Vị trí của chậu bonsai đặt trên kệ trưng bày cũng quan trọng không kém:
-Chậu cây nên được đặt ngay trung tâm chiều dài kệ (chiều trái-phải).
-Chậu nên gần sát tâm điểm theo chiều rộng (chiều trước-sau).
Sao cho không được che khuất bất kỳ một hoa văn nào ở mặt trước của kệ.

Có người cho rằng việc đặt chậu ở trung tâm kệ là không hay, bởi cây trong chậu dạng hình chữ nhật hay oval thì thường vẫn được trồng lệch tâm điểm chậu.

Chuyện như vậy thì không nên áp dụng cho chậu với kệ. Cân bằng giữa hướng phát thiển của đường thân và cái chậu đã được diễn tả theo vị trí do nghệ sĩ chọn vị trí và góc độ đặt cây trong chậu. Việc phô diễn như vậy là xong, nếu bạn lại diễn tả vấn đề này lần nữa bằng cách đặt chậu cây Bonsai lệch tâm của kệ trưng bày, hóa ra bạn lại gia tăng mức bất cân xứng.

Đặt chậu cây ở bất kỳ chỗ nào lệch tâm kệ trưng bày cũng phát sinh chuyện mất tập trung, mất cân bằng.

Sự cân xứng

Thực hiếm hoi để chúng ta có thể gặp nét cân xứng cây cối mọc ngoài thiên nhiên. Một bố cục lộ nét cân xứng sẽ thường gợi ra tính nhân tạo.
Tỉ lệ kiểu hàng rào gỗ:
trồng cây kiểu hàng rào
Việc sắp xếp cây với những khoảng cách đều đặn chuyển đến nhận thức của người xem nét nhân tạo lẫn sự nhàm chán ở tác phẩm. Tạo những khoảng cách cân xứng, đều đặn như thế cho bố cục tác phẩm là một trong vài chuyện gây mất tự nhiên thường gặp.

Dẫu rằng những cây ở trên được đặt tại những vị trí khác nhau ở khoảng cách trước-sau, nhưng các khoảng đều đặn từ cây này đến cây kia (trái sang phải) khiến nhìn vừa “xấu xí”, vừa giả tạo.
tác phẩm rừng trông tự nhiên
Kiểu xếp đặt như trên nhìn rõ ra là tự nhiên hơn nhiều.
cây thông quá cân xứng
Vẻ nhân tạo đã toát ra từ những đường ngang qua thân cây Thông trắng Nhật Bản trên, bằng không cây này hẳn là một bonsai quá đẹp. Hình nguồn từ Tạp chí Bonsai Today.

Trong khi những khuyết điểm và sai sót, vừa được nêu ở phần trên, có thể làm gián đoạn việc truyền đạt của tác phẩm, và cũng ngăn trở cả việc “biểu lộ cá tính riêng” của bạn qua tác phẩm, ở chương kế tiếp,chúng ta sẽ tìm xem liệu cái việc “biểu lộ cá tính riêng” này có đưa ra cạm bẫy, hay khó khăn gì cho chính bạn không.
Liên quan:
Phần 1: Nền tảng nghệ thuật trong tạo dáng bonsai.
Phần 2: Ngôn ngữ của nghệ thuật.
Phần 3: Nét thẩm mỹ trong tác phẩm: Mục tiêu và thử thách.
Phần 4: Những thách thức dính liền với nghệ thuật bonsai.
Phần 5: Hướng tới việc có thêm nhiều sáng tạo nghệ thuật
Phần 6: Điểm nhấn
Phần 8: Kết luận

6 bình luận

  1. Cảm nhận về cây bài
    Cảm nhận về cây bài 29/02/2016 at 10:50 |
  2. Những thách thức dính liền với tính Nghệ Thuật của Bonsai
  3. Kết luận (của loạt 8 bài về ngôn ngữ nghệ thuật bonsai)
  4. Điểm nhấn
    Điểm nhấn 05/08/2016 at 16:26 |
  5. Ngôn ngữ của Nghệ thuật
    Ngôn ngữ của Nghệ thuật 05/08/2016 at 17:06 |
  6. Nền tảng nghệ thuật trong tạo dáng bonsai
X