Đất trồng phải thế nào?

Nhìn chung, đất trồng nên có độ thoáng cao hơn nhiều so với đất cây mọc ngoài tự nhiên. Nhất là những cây có rễ mềm, mảnh như tùng la hán, mai chiếu thủy, nguyệt quế, trà.v.v mà bị trồng vào đất thịt thì rễ cây rất khó lan ra, do đó mà cây lỳ lỳ không chịu lớn. Tùy loại cây ta sẽ có một tỷ lệ trộn các chất trồng khác nhau nhưng về nguyên tắc đất trồng cần làm được 3 vai trò:

  1. Tạo một môi trường thoáng/ẩm và tối cho rễ phát triển
  2. Sạch sẽ: tức là không có vi khuẩn gây thối phát triển. Để đạt được điều này cần 2 chuyện: một là không có chất hữu cơ gây thối trong đất, hai là nước có nhiều oxy làm ức chế sự phát triển của vi khuẩn có hại (đa số vi khuẩn gây hại thích môi trường yếm khí giàu CO2)
  3. Giữ cây vững cho khỏi đứt rễ. Thông thường mình cột cây lớn bằng dây cho chắc ăn.

Trước khi bắt tay vào làm đất, bạn cần phân biệt rõ 2 mục đích trồng bonsai: Cây khỏe mạnhCây phát triển tốt.
Ví như trường hợp dùng đất trồng Keto trên đá: mục đích là giữ cho cây Kim Tùng trên đá chỉ sống khỏe nhưng phát triển thật chậm (bởi bản thân loại Tùng này vốn đã chậm phát. Thêm phần ngọn mà bị hủy mất thì có trồng suốt 10 năm, bạn sẽ thấy cái cây Kim Tùng lá xanh dờn, nhưng thân cành không đổi!)
Cho nên đất bùn Keto trên đá có nhiệm vụ giúp rễ sống thôi, chứ nó không hề có nhiệm vụ giúp cây phát triển. Bởi vậy, vấn đề chất dịnh dưỡng cho cây sẽ được coi rất nhẹ. Chỉ những thứ vi lượng đã có sẵn trong nước, đất quanh rễ là đã đủ cho cây suốt nhiều năm. (nói về chuyện vi lượng trong nước, có thể bạn sẽ quan tâm tới câu chuyện về nước cứng và cục nam châm).
Còn phương pháp thủy canh: là lối trồng giúp cây phát tối đa để có lá to, thân dài.
Đó là mục đích khi người ta muốn trồng rau ăn. Cây bonsai cần lá, thân, cành ngược lại: nhỏ quắt queo.
Ngay cả dùng Green moss làm chất trồng cũng vậy: Mình nhớ trong YouTube có tay nào chỉ người ta lấy Green moss làm chất trồng cây Tùng Juniper. Chuyện dùng Green moss làm chất trồng giúp cây sống thì chả sai. Nhưng mục đích cho cây bonsai thì không hợp.
Tóm lại: Hạt độ và cấu trúc của đất trồng phụ thuộc nhiều vào từng giai đoạn cụ thể và loài cây ta trồng. Khó có 1 công thức chung cho mọi trường hợp (còn tùy cả vào địa phương và túi tiền của bạn nữa). Nhưng có thể tạm tổng hợp một vài điều thế này:

  • Đất có hạt độ chừng 1mm thích hợp cho gieo hạt.
  • Đất có hạt độ 3mm-5mm phù hợp với cây đang nuôi mập thân.
  • Đất có hạt độ 5mm-7mm phù hợp để lót đáy chậu cho thoát nước.
  • Đất bời rời như Keto (kiểu Nhật) hoặc đất thịt phơi khô đập nhỏ (kiểu Lâm Ngọc Vinh) phù hợp với cây đã thành phẩm (chỉ cần khỏe không cần lớn).

Vì sao chẳng đề cập tới dinh dưỡng trong đất?

Chả là, đất trồng bonsai vô cơ chỉ làm mỗi một nhiệm vụ: tạo chỗ tối, ấm, ẩm, sạch cho rễ cây sống và phân nhánh.
Có lẽ đó cũng chính là tinh túy của đất trồng bonsai?
Các bạn cứ nhớ lại hình ảnh đám rễ cây trong bàu chiết: chúng có cần gì ngoài ấm, ẩm, tối và sạch để sống đâu?
Vậy thì nếu các hạt sạn vô cơ trong hỗn hợp đất trồng tạo được đủ các điều kiện: tối, ẩm, ấm, sạch cho rễ sống và phân nhánh, hà cớ gì chúng ta phải trộn những thứ hữu cơ hoặc “thức ăn” dễ gây thối vào trong đất.

Thế thì cây lấy chất dinh dưỡng thế nào để sống và phát triển?
Một câu hỏi hết sức đúng đắn. Cây phải ăn uống để sống và phát triển.

Chúng ta sẽ tưới nước, trong nước sẽ có ít phân (thức ăn) hòa trong đó. Bởi vì, các bạn xin đừng quên: rễ cây chỉ thu nhận được những gì hòa tan trong nước. Còn như bạn có dí “thỏi kẹo phân bón” vào chóp rễ thì nó cũng chỉ là giương mắt nhìn chứ không thể thu nhận.

Cho nên, tinh túy của đất trồng bonsai ở chỗ: bạn muốn ngắt nước, ngắt phân lúc nào là có hiệu quả ngay sau đó 24 giờ!

-Muốn đọt non đừng vươn dài, hay muốn lá non đừng phát to: bạn ngưng tưới!
Sau đó tưới thật cầm chừng chỉ đủ ẩm. Đến khi lá non đã chuyển màu sậm (trưởng thành) thì lúc ấy bạn có tưới xối xả, lá nó cũng chả to hơn.

-Muốn bón phân kha khá cho màu lá xanh đẹp hơn, bạn cứ việc đặt gấp đôi số “viên phân” trên mặt đất trồng. Sau đó thay vì tưới ngày 1 lần, bạn cứ việc tưới ngày 3 lần. Dĩ nhiên mỗi lần tưới là tối thiểu phải 3 nhịp. Nhịp đầu chỉ để ướt đất, phân ngấm nước. Nhịp 2 làm bở và tan phân vào nước tưới rồi trôi vào đất rễ. Nhịp 3 cũng giống nhịp 2: làm tăng lượng nước và phân= rễ có thêm thời gian ăn uống. Ít ra, hãy tưới sao cho nước chảy qua đất chừng 1 phút.

-Đến lúc cần ngưng phân(hết giai đoạn tăng trưởng hoặc nạp năng lượng dự trữ để sửa soạn ra hoa), bạn chỉ việc lấy hết những “viên phân” trên mặt đất trồng ra. Sau đó tưới vài lần là đất trồng sạch sẽ!

Tóm lại:
Đất trồng bonsai phải có cơ cấu giúp bạn kiểm soát được nước và phân vào rễ, vào cây, càng chặt chẽ càng tốt.
Đó chính là sự khác biệt giữa đất trồng bonsai với các loại đất trồng trong chậu khác (như đất chậu kiểng….)

Bài liên quan:
Đất trồng cây cảnh phải thế nào?
Đất sét nung Akadama

22 bình luận

  1. Cách giâm cành tùng la hán
    Cách giâm cành tùng la hán 21/07/2014 at 14:35 |
  2. Dũng
    Dũng 25/07/2014 at 02:27 |

    Bạn Thiện làm lò nung đất bán cho anh em đi

    1. Thạch Minh
      Thạch Minh 09/04/2016 at 02:28 |

      Anh ơi, em ở tphcm thì chỗ nào có bán đá akadama ạ?

  3. Khách
    Khách 30/11/2014 at 17:33 |

    Cam on huong dan rat hay

  4. Oldman
    Oldman 05/01/2015 at 12:00 |

    Chào tác giả bài viết.
    Mình cũng đang chuẩn bị làm một số chậu cây cảnh sử dụng bằng đất sét nung để trang trí trong các phòng làm việc của cơ quan. Tuy nhiên mình vẫn đang phân vân là đất sét nổ có đáp ứng được với nhiều loại cây hay k? nhờ bạn tư vấn giúp mình. thanks!

  5. Khách
    Khách 28/11/2015 at 18:46 |

    Anh cho em hỏi đất sét nhẹ là gì? Và lấy ỡ đâu,sông hay ruộng… ạ

    1. Khách
      Khách 28/11/2015 at 18:48 |

      Và cả các làm cho đất có kich thuoc phù hợp nữa ạ

  6. Khách
    Khách 11/12/2015 at 22:13 |

    Dạ em cám ơn anh thiện nhìu thật nhìu ạ,neu có gì khong hieu em xin phép anh chỉ giúp ạ hii

  7. Khách
    Khách 22/03/2016 at 15:54 |

    Anh cho em hỏi nếu đem đất Sét nung đi trồng rau sạch theo mô hình aponics được không

    1. Khách
      Khách 10/04/2016 at 13:12 |

      bạn muốn dùng để trồng rau sạch dùng đất set nung nhiệt độ cao hơn mới đuoc lâu bạn ạ

  8. Tự làm đất trồng bonsai
    Tự làm đất trồng bonsai 18/08/2016 at 10:04 |
  9. Làm cây theo phong cách tự nhiên (Phần 3)
  10. Quá trình nuôi một cây tùng Shimpaku
X