Chia sẻ kinh nghiệm cây ngọa tùng

Bài viết xin mở đầu bằng một câu chuyện. Đó là chuyện ngọa tùng đã làm cho giới bonsai mang tiếng xấu trên đất Mỹ thế nào.

Chả là, thời 1996-2005, kinh tế Mỹ có nhiều nét khởi sắc dưới thời ông tổng thống Clinton, thế là dân tình sắm sửa thoải mái lắm. Và người Tàu cũng chẳng thể đứng nhìn, với tư duy kinh doanh nhanh nhạy của họ, họ phát hiện ngọa tùng có nhiều cái hay: nhân giống dễ, làm bonsai nhanh. Thế là họ làm ra một loạt và bán với giá cực rẻ. Các bà các mẹ thi nhau mua về để trên cửa sổ bếp ngắm nghía mỗi ngày. Đây cũng là món quà rẻ tiền nên hay được mua làm quà tặng bạn bè, người yêu. Với hi vọng rằng cái cây sống mãi để chứng kiến tình cảm của chúng mình!

Tuy vậy, đời không là mơ. Cái cây non choẹt đó bị đặt trong nhà và tưới nước mỗi ngày thì không thể sống qua được 1 tháng. Thế là người ta có 2 quan niệm xấu về bonsai:

-Chỉ những cây Juniper nhỏ xíu như ngọa tùng đó mới là bonsai (?).

-Bonsai dễ chết lắm. Mua cho vui thôi, chứ 1 tháng là chết!

Cuối cùng, bonsai mang tiếng xấu, còn các anh Tàu thì hốt bạc.


Ngọa tùng (tùng xà) tên khoa học là Juniperus procumbens Nana. Đây là loại cây khó chết, dễ nảy mầm và ra rễ, dễ làm bonsai mini dù mới chỉ vài tuổi. Do đó, gần như ai mới chơi bonsai cũng tập qua loại này (bên Mỹ), cũng giống như ở miền Bắc ai cũng tập chơi sanh đầu tiên, và ai mới tập guitar cũng chơi Romantic đầu tiên vậy!

Bên Mỹ , nhà vườn họ bán 3$ một cây 3-4 tuổi trong chậu 3 lít. Ai mới mua nhà, muốn cây này phủ đất thì trồng cứ 1 m2 4 cây. Sau 5 năm, chúng sẽ phủ kín mít và chỉ cao khoảng 30 cm. Tuy nhiên gốc chúng to rất chậm, muốn có gốc cỡ 5 cm đường kính thì cũng phải 25 năm nếu trồng dưới đất.

Đặc điểm sinh lý của ngọa tùng và cách chăm sóc

Đặc điểm sinh lý

Như mọi loài Juniper khác, ngọa tùng phát triển mạnh hay yếu là do mức lấy sương đêm. Tùng phát triển ngược đời lắm, ban ngày chúng khép các lỗ khí khổng lại để tránh mất nước, chỉ dùng năng lượng mặt trời chuyển hóa nhựa nguyên thành axit hữu cơ và tích trữ lại, ban đêm mới mở khí khổng lấy nước để tổng hợp thành nhựa luyện. Thế nên chỉ có ban đêm lá mới hấp thụ nước thôi. Tưới ướt lá tùng vào ban ngày là chuyện rất vô duyên bởi chúng đâu có lấy được nước đâu, lại cản trở quá trình quang hợp. Nếu không có sương đêm, bạn có thể tưới ướt lá khoảng chừng 15′ là đủ.
Tóm lại ngọa tùng rất thích có hạt sương đọng ở búp lá. Nếu điều đó xảy ra mỗi đêm, cây sẽ phát triển quanh năm. Đất ẩm nhưng không ướt và có sương, cây sẽ phát rất nhanh.
Tiếp theo, tùng là loài ưa nắng. Nếu có ánh nắng mạnh và thời gian chiếu sáng dài, tùng sẽ phát mạnh. Tuy nhiên tùng không chịu nổi cái “lò nướng bánh” trên trần nhà bê tông ở miền Bắc vào mùa hè (mình đã đo thử, nhiệt độ thường khoảng 45o-50oC). Cây chỉ thích nhiệt độ “ấm” tức là khoảng 10o-40oC mà thôi.
Bạn hãy xem kiểu sương đêm mà ngọa tùng rất thích.
sương đêm trên lá ngọa tùng

Vậy thì ta có 4 điều kiện để cây ngọa tùng sống tốt như sau

1. Nước thoát thật nhanh: nếu chậu đất cát mịn, lấy dao xắn đất mặt chậu sâu xuống càng gần đáy chậu càng tốt. Bỏ lớp đất này đi. Gốc cây sẽ cao hẳn lên khỏi mặt đất, chuyện úng nước khó xảy ra.

2. Để cây ra giữa trời nắng. Đừng để cho nền gạch hắt nóng hư cây. Nên đề cây cách mặt nền gạch càng nhiều càng tốt (ít nhất cũng cần trên 1 mét). Nền gạch quá nóng, nên để chậu cây nhỏ vào chậu lớn, độn xốp cách nhiệt chung quanh.

3. Tưới ướt lá mỗi ngày vào chiều sẩm tối. Nếu mùa nắng nóng, tưới ướt lá ban đêm không sợ cây bịnh. Nước trên lá rơi xuống đất là đủ. (Thỉnh thoảng thăm chừng, thấy đất trong chậu khô rang mới tưới đẫm một lần).

4. Chỉ khi nào lá cây nổi đầy búp lá, lúc đó mới tưới chút phân vì đã có rễ. Cây không phát = rễ yếu. Rễ yếu mà tưới phân thì cây chết!

Cách giâm cành ngọa tùng

Cứ cắm cành to bằng đầu đũa xuống đất ấm và có nắng, sau 6 tuần cành sẽ ra rễ, không cần thuốc men gì cả.

Demo một cây ngọa tùng

Cây ngọa tùng nuôi thả ngoài vườn.
cây ngọa tùng nuôi thả ngoài vườn
Sàng một ít đá vôi xốp (pumice) cỡ 5-7mm. Nếu không có thì có thể thay thế bằng gạch non đập vụn, hoặc dùng xỉ than. Xỉ than giữ nước nhiều cho nên cần trộn thêm sỏi tỉ lệ 1:1 để tránh chất trồng quá ướt.
sàng xỉ than để làm đất trồng ngọa tùng
Thêm cát hạt to.
cát hạt to
Nếu dùng đá vôi hoặc gạch vụn thì cắt nhỏ ít dớn trồng lan (hoặc xơ dừa, rễ bèo) trộn thêm vào bởi loài này ưa ẩm hơn các loại tùng khác. Trộn 4 gạch vun+1 cát+ít xơ dừa+ít đất cũ, cuối cùng ta được hỗn hợp đất trồng thế này.
hỗn hợp đất dùng để trồng ngọa tùng
Lấy cây ngọa tùng khỏi chậu ươm.
lấy cây ngọa tùng khỏi chậu ươm
Làm lũa thân, tỉa cành, uốn cành xong ta được cây trông thế này.
tạo dáng cây ngọa tùng
Rũ sạch đất, cắt bỏ rễ cọc, cắt ngắn rễ con. (chú Hưng làm mạnh tay quá nhỉ!)
cắt tỉa bộ rễ
Luồn dây thép qua lỗ thoát nước của chậu.
luồn dây thép qua lỗ thoát nước của chậu
Lót ít dớn trồng lan xuống đáy chậu và luồn qua lỗ thoát nước để chậu thoát nước thật nhanh.
lót dớn trồng lan xuống đáy chậu
lót dớn trồng lan vào đáy chậu
Lật úp cây xuống và nhét đất vào các khe rễ.
nhét đất vào các khe rễ
Úp chậu vào cây.
úp chậu vào cây
Cột dây thép cố định cây và lấp đất, ta được cây hoàn chỉnh.
cột dây thép cố định cây và lấp đất
Nhìn cũng được nhưng chả có gì đặc biệt. Thử làm jin cành đầu tiên xem sao? Nhìn khá hơn nhiều.
làm jin cành số 1 của cây ngọa tùng
Để vậy thì cây cũng sống, nhưng chắc ăn hơn ta hãy làm cho bộ rễ thật ấm. Đặt cả chậu cây vào trong một chậu to hơn, đổ đầy gạch vụn cỡ 5mm-7mm vào đó (mấy cục to to trên mặt chậu có lẽ là để giảm bớt sức nóng mặt trời vùng Canada?)
đặt cây vào chậu to hơn cho ấm rễ
3 tháng sau, nếu thấy chóp lá bên trái dài thêm và các búp lá nho nhỏ phát lên thì ta biết cây đã sống tốt.

Tác giả:bác Vũ Hưng, nguồn từ caycanhvietnam.com

Chuyên mục: Các giống cây cảnh

9 bình luận

  1. bài viết và phần minh họa thực tế là của bác Nguyễn Vũ Hưng-Hunghototbung, có lẽ bạn nên đặt tên tác giả là Bác Hưng, bạn sẽ đứng tên ở phần “người biên tập”.
    Rất cảm ơn bạn đã copy và trình bày bài lại rất sạch đẹp chứng tỏ bạn là người có tình với bonsai.
    Xin cảm ơn bạn lần nữa ^_^

  2. em có một cây tùng mà khi mua người ta gọi là Duyên Tùng, em không biết cách chăm nhưng cứ tưới nước và bỏ bánh dầu vào hàng tuần thấy cây vẫn khỏe nhưng um tùm quá. Anh chia sẻ với em cách chăm sóc và cắt bớt được không?
    Cảm ơn Anh nhiều.

      • Mình biết có 4 điều làm cây bị vàng lá:
        1. Thiếu nắng: lá sẽ dần chuyển màu vàng lợt do thiếu diệp lục.
        2. Thối rễ: cây bị úng, bón phân quá nhiều, thay đất quá mạnh tay và không đúng thời điểm khiến rễ bị hỏng. Rễ không cung cấp đủ dinh dưỡng cho cây sẽ làm cây bị vàng lá.
        3. Cây mới thay đất (dưới 6 tháng đều bị coi là “mới”) rễ chưa phát triển mạnh gặp thời tiết hanh khô, gió thổi nhiều như mùa thu vừa rồi ở miền Bắc (1/10/2014) mà không cung cấp đủ nước cho cây thì cây rất dễ bị héo lá, cụ thể là nó bị chết khô.
        4. Thiếu dinh dưỡng: (ít xảy ra đối với tùng, bởi chúng cần rất ít phân bón) thiếu một số loại phân bón như Đạm, Lân, Mg… cũng khiến cây bị vàng lá. Mời bạn xem thêm https://bonsaininhbinh.com/doan-nhu-cau-phan-bon-qua-hinh-dang-cua-cay.html để biết thêm chi tiết.
        Bạn thử áp dụng với cây bạn xem có bị 1 trong 4 điều trên không? Và dù là gì thì cây bị vàng lá tức là khả năng chết rất cao.

  3. […] lọai tùng hay lọai lá kim, lá dài như Vạn niên tùng, phi lao (dương), thanh liễu, ngọa tùng, duyên tùng, thông … thì không được lặt lá hoặc thay chậu trước khi […]


Gửi bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Bình luận *

Tên *