Kinh nghiệm trồng thông đen Nhật Bản (Phần 4)

(1*) Có điều gì đó về ưu điểm của cây mẹ mà ông Kusida Matsuo (K.M) không nhắc tới?

Đó là vỏ cây, cây có vỏ sần sùi, dày, bon tróc đẹp hơn cây có vỏ mỏng rất nhiều.
các kiểu vỏ của thông đen khi già
(2*) Thứ nào có thể thay thế lưu huỳnh để diệt khuẩn cho hạt thông?

Tro bếp, hoặc nước rửa bát. Do tro bếp có khả năng diệt khuẩn & bọ cho nên thời chiến tranh người ta vẫn dùng tro bếp để giặt quần áo, chẳng thơm tho gì nhưng được cái diệt được lũ bọ chét.

(3*) Tại sao lại cần dùng nhíp chọn hạt?

  • Vì mồ hôi tay dính vào hạt có thể gây mốc
  • Vì tĩnh điện ở tay có thể làm chột mầm. Giống như ở quê ta thường nghe ông bà dặn: “Đừng chỉ tay vào quả kẻo quả sẽ bị chột mất”

(4*) Tại sao ông K.M chỉ để hạt nơi thoáng mát mà trong phần 1 chúng ta lại nói cần bỏ hạt vào ngăn mát tủ lạnh 3 tháng trước khi gieo? Tại vì bên Nhật lạnh sẵn rồi, còn ở Việt Nam chỗ lạnh chỗ không, cứ bỏ vào tủ lạnh là chắc ăn. Thế tại sao lại cần bỏ hạt vào tủ lạnh?

Hạt thông trong quả thông. Cuối tháng 11, quả chín, hé miệng, hạt rớt xuống đất. Hạt gặp đất ẩm sẽ được “lá thu rơi” che kín. Cuối tháng 11, tuyết rơi phủ lá. Thế là, hạt bắt đầu mở cửa kho và làm việc chuẩn bị nảy mầm.

Các bạn chơi thông, trồng thông phải nhớ thật kỹ điểm này, nếu không, các bạn sẽ có một cây thông yếu đuối suốt đời. Nên nhớ: thai nhi trong bụng bà mẹ suốt 9 tháng 10 ngày rồi ra đời. Cây thông con cũng vậy. Nó được nuôi trong hạt từ ngày trời đổ tuyết xuống lá thu suốt 3 tháng. Chứ không phải là hạt thông ngủ khì chả làm gì trong 3 tháng ngủ đông. Ngược lại, khi hạt thông chạm đất ẩm, được lá phủ kín và có tuyết phủ trên lá là hạt đã gặp đúng 3 điều kiện để mở kho:

  • Ẩm từ mặt đất.
  • Tối do lá che phủ.
  • Lạnh 3 tới 5 độ C . Nên nhớ : những hạt nào bị lạnh dưới 0 độ sẽ không mở kho làm việc được vì hơi nước quanh hạt và trong hạt bị đông cứng. Vì thế, chớ bỏ hạt vào ngăn đá tủ lạnh là hỏng.

Trong ba tháng chịu lạnh, tối, ẩm, toàn bộ phôi nhũ trong hạt đang từ dạng khô được men đặc biệt trong hạt (enzym) biến dạng khô thành dạng nhão (giống như biến bột mì thành mì ăn liền rồi để đó). Đồng thời quá trình biến khô thành nhão đó cũng giúp vỏ hạt mỏng đi (giống hệt vỏ trái chuối lúc xanh thì dày cộp, lúc chín mỏng tanh). Giai đoạn này tự mình đặt tên là “hạt chín già”.

Sau ba tháng, đầu xuân, mặt trời sưởi ấm, tuyết tan. Nước tan từ tuyết sẽ được hạt thông thấm vào rất nhanh vì vỏ đã mỏng. Vỏ mỏng cũng giúp mầm non cây thông thò rễ ra rất nhanh. Nhiễm vụ chính của rễ lúc này là hút thật nhiều nước để biến mì ăn liền khô (phôi nhũ nhão) thành đồ ăn cho cây thông con vọt lên dưới ánh mặt trời.

Bạn thấy đó, cứ theo thiên nhiên mà làm là tốt nhất.

(5*) Tại sao hỗn hợp ươm cây là 20% dớn trồng lan (greenmoss, là một loại rêu) và 80% cát hạt độ 1mm (cát thô dùng để xây, khác với cát mịn dùng để trát tường)?

Cát thì đơn giản rồi, ta dùng nó bởi nó thoáng đất, thoát nước nhanh làm cây thông không bị úng. Còn dớn trồng lan thực chất là nó vẫn còn đang sống dù đã khô, chỉ cần tưới nước là nó sống lại. Dớn trồng lan sẽ nhả O2 và hút CO2 giúp rễ cây phát triển tốt. (mình không nhầm lẫn đâu, rễ cây hút O2 và nhả CO2)

Nếu bạn kiếm được dớn trồng lan pha chất trồng y hệt như trên thì tuyệt rồi. Nhưng nếu không có, ta biết dùng gì đây?

-Sạn 3-5mm (bất kỳ loại sạn nào , đá bâu-xít , sạn núi lửa , pumice, sỏi nhỏ, đá đầu ruồi trên đồi ….) Vấn đề là cỡ hạt. Rễ Thông con chưa thể lấy được gì ở sạn cho nên “loại sạn” không thành vấn đề.

– Cát to hạt. Dùng cỡ 1mm trở lên. Nhiệm vụ duy nhất của cát là giúp cây thông con đứng yên khi tưới nước mà thôi.

-Gạch thẻ vụn cỡ 3-5 mm. Nhiệm vụ gạch thẻ là giữ ẩm cho khu vực trồng. Ta có thể thay bằng xỉ đập nhỏ cũng được, nhưng phải sàng rửa hết phần hạt mịn của xỉ.

a.Nếu bạn ở vùng ẩm độ cao (trên 85-90% ) như vùng Đồng bằng Bắc bộ, vùng Tây nguyên hay Lâm đồng, Đà Lạt, bạn nên dùng công thức: 30 sạn – 40 cát – 30 gạch

b.Nếu bạn ở vùng nóng ẩm như Sài gòn, miền Tây, bạn nên dùng công thức :30 sạn – 30 cát – 40 gạch

c.Nếu bạn ở vùng nóng khô như vùng bờ biển (gió) bạn nên dùng công thức : 30 sạn, 30 cát, 30 gạch, 10 xơ dừa cắt vụn.

(6*) Chuẩn bị đất trồng tốt để gieo hạt.

Tốt nhất là ươm cây trong rổ nhựa. Độ nghiêng của đáy rổ nhựa khiến cho đất trồng thoát nước rất tốt. Nếu đáy rổ bạn mua bằng chứ không nghiêng thì nên kê cục gạch dưới đáy rổ cho nghiêng đi khoảng 30-45 độ, đó là cách chống úng tốt nhất. Nên chọn loại rổ tốt bởi rổ rẻ tiền thường có một lớp màng nhựa mỏng giữa các lỗ, có thể khiến cho nước bị ứ và cây thông con sẽ chết bất kỳ lúc nào (kinh nghiệm cá nhân là chỉ 6 tiếng sau khi bị ứ nước cây thông con sẽ chết. Nhưng là ứ nước chứ không phải nước chảy qua chậu trong sáu tiếng là cây chết nhé, tức là trời mưa liên tục vẫn không sao)

1.Cố gắng có đất trồng trước ngày gieo hạt hay trồng thông con, ít nhất là 3 tháng. Tức là, ngày bạn nhận được hạt thông, sau khi đưa hạt vào tủ lạnh, bạn nên tiến hành sàng sảy và pha trộn đất trồng.

2.Đưa đất trồng vào rổ và đặt vào đúng chỗ bạn định ươm hạt. (thời điểm có thể vào tháng 11 dương lịch).

3. Thực hiện việc tưới nước hệt như bạn đang ươm hạt vậy. (Tuy thời tiết lạnh hơn thời điểm ươm hạt, nhưng chúng ta sẽ chỉnh sau).
rổ nhựa để ươm hạt thông đen
Sau khi tưới bình thường khoảng 10 ngày, các bạn bắt đầu tiến hành kiểm tra mức lưu giữ ẩm độ trong giá thể trồng.
Thí dụ: bạn tưới sáng sớm 5 giờ sáng, rồi 7 giờ sáng. Tưới xong, đi làm. Chiều về, khoảng 7 giờ tối, bạn bốc một nắm đất trồng áp vào trán hay vào chỗ da non xem nó mát ẩm hay nóng khô. Nhớ kiểm cả phần sạn thoát nước dưới đáy xem có mát lạnh không?

Bạn nên làm nhiều lần, để xác định: có nên tưới thêm nước cho ướt thêm đất quanh rổ hay không ?
Bạn có thể gia giảm tỉ lệ đất trồng sao cho đất có cảm giác mát ẩm vào buổi chiều. (nghĩa là có thể dễ dàng đạt tỉ lệ thời lượng ẩm tối ưu cho thông đen:ướt 2 tiếng, ráo 16 tiếng, khô 6 tiếng trong 1 ngày).

Khi tỷ lệ về đất đã đạt với điều kiện khí hậu nơi bạn, bạn vẫn tiếp tục tưới nước như đang gieo hạt thông.
Kế tiếp, mỗi rổ đất bạn nhúi vào đó chừng chục hạt đậu phông (lạc) sống. Chúng ta trồng đậu phộng (dù trái mùa cũng không sao) để tạo 2 điều rất cần cho cây Thông con:

  • Chuyển đất trồng ở dạng vô cơ (đất chết) sang dạng hữu cơ (đất có sự sống).
  • Khoảng 1 tháng, nếu cây đậu phọng ra hoa, cắt ngang gốc. Để yên rễ đậu phộng trong đất. Lại nhúi chục hạt đậu trồng tiếp. Làm như vậy, rể đậu phộng có loại vi khuẩn cố định đạm, sẽ lập ít kho dự trữ chất đạm cất ở rễ.

Khi chúng ta ươm hạt Thông ở loại đất đã trồng đậu như trên, hai chuyện tốt xảy ra:

  • Tránh tình trạng xót đất hay xót rễ (vì đất mới quá nồng)
  • Đất đã là đất sống, và có tí ti chất đạm hữu cơ.

Vài mẹo nho nhỏ khác cho rổ ươm hạt:

  • Rải ít tro bếp quanh rổ sẽ tránh được ốc sên.
  • Để mấy miếng giẻ tẩm giấm quanh rổ sẽ ngăn được những chú mèo tinh nghịch. Mèo ở đâu cũng vậy, chúng rất thích rau, mà thông con lại là một loại “rau” tuyệt vời.
  • Nếu quá nắng, bạn có thể làm giàn che để tạo hiệu ứng Doppler. Có thể dùng tàu dừa lót bên trên mái che. Chú ý là cần đặt tàu dừa vuông góc với đường đi của mặt trời. Làm như thế lá thông sẽ có vài phút nghỉ ngơi tránh nắng trực tiếp nên sẽ không bị mất nước quá.
  • Kể cả thông con cũng rất thích nắng. Nếu ươm cây trên sân thượng, cây sẽ mọc càng khỏe bởi nắng nhiều và mạnh. Bạn có thể để cả rổ ươm vào 1 rổ to hơn có đựng cát nhuyễn ướt nước để đủ ẩm cho rổ ươm.

chuẩn bị chậu ươm hạt thông đen

(Chú thích: cọng rơm mồi giúp thoát nước nhanh khỏi rổ)

chuẩn bị chậu ươm hạt thông đen
(7*) Nói về kích thước rổ:
1.Nếu bạn định trồng đại trà, tức là muốn có trên 500 cây thông cắt rễ thì phải xài rổ lớn cỡ 40 cm miệng.
2.Nếu bạn định chỉ cần dưới 100 cây thông con cắt rễ thì rổ cỡ 22-24 cm là vừa.
3.Còn người chơi bonsai thứ thiệt (nghĩa là không buôn bán là chính) thì xải rổ nhỏ xíu cỡ 10 cm là đẹp.
Ở đây chỉ nói riêng về kiểu trồng cây trong rổ 10cm (mỗi rổ chỉ gieo 1 hạt):
a. Mua khoảng 100 hạt (3 gói nhỏ)
b. Ngâm 1 ngày trước khi ươm, loại bỏ khoảng 10 hạt nổi hay lơ lửng, còn 90 hạt.
c. Sau ngủ đông, ngâm hạt 3 ngày trong nước sạch để đánh thức hạt. Loại ra khoảng 10 hạt lơ lửng nữa, còn lại 80 hạt.
d. Sau khi gieo, chọn được khoảng 50 hạt mạnh cắt rễ. Những cây yếu sẽ trồng thẳng cả rổ xuống đất làm cây văn nhân.
e. Sau 3 tháng giâm, mỗi cây một rổ con con, cây nào mạnh thì giữ để nuôi mập gốc, cây nào yếu thì để dành làm cây Thông non bộ, tiểu cảnh. Tất cả những cây tới giai đoạn này sẽ đặt vào 1 rổ lớn hơn để rễ có thể phát qua rổ lớn nhưng không quá nhiều, những rễ lớn sẽ bị lỗ của rổ bóp nghẹt lại và không phát triển được.
(8*) Bàn thêm về những bất cập của lưới che nắng:

Giả dụ bạn ươm hạt trên mái nhà, 3 phía đều có tường cao, khi đó nếu bạn giăng lưới che nắng (lưới che lan) nữa thì khu vườn nhỏ của bạn thực sự đã trở thành 1 cái lò nướng bánh. Bởi các cụ nhà ta đã nói: Gió che thưa, mưa che kín. Gió không lọt qua được những mắt lưới khá nhỏ của lưới lan nhưng nắng thì vẫn lọt qua khoảng 40%, thêm vào đó lưới lan thường màu đen hấp thụ nhiệt nữa khiến cho không khí bên dưới lưới rất là nóng.

Để khắc phục nhược điểm của lưới che, bạn nên ứng dụng hiệu ứng Doppler như đã nói ở trên: dùng các tấm ván bề rộng cỡ 10cm-20cm lợp trên mái, ánh nắng & bóng râm sẽ lần lượt chạy qua lá khiến cho lá có thời gian nghỉ nghơi. Thêm vào đó khoảng cách lớn giữa các tấm ván khiến cho hơi nóng có thể bốc lên cao.
hiệu ứng doppler
(9*) Điều gì khiến ta nên nhổ bỏ những cây lá xoăn?
Đọc kỹ bài của ông K.M ta thấy cây thông rất dễ bị lai tạp giống. Bạn có thể tạm phân biệt 2 loại thông đen và thông đỏ Nhật Bản như sau:
Thông đen Nhật Bản:

  • lá dày, hơi hình chữ U. Lá chắc, mạnh, thẳng
  • góc độ xòe lá 1 năm tuổi dưới 60 độ
  • dưới 5 tuổi, vỏ thân ít có
  • dễ mập gốc.

Thông đỏ Nhật Bản:

  • lá mảnh, hơi hình chữ O hở
  • góc độ xòe lá 1 năm tuổi ở cành non thường hơn 60 độ
  • vỏ có dấu hiện sần sùi, đỏ ngay từ khi 3-4 tuổi
  • khó mập gốc, cây thích mọc cao.

lá cây thông đen nhật bản

Lá cây thông đen Nhật Bản chắc, mạnh, thẳng.

(10*) Tại sao cần cắt ngang thân rồi giâm lại?

Đây chỉ là vấn đề thẩm mỹ. Cây thông mọc từ hạt luôn có cái eo chữ S ở cổ rễ. Về sau đoạn gốc này sẽ phù lên thành 1 cục lồi về 1 bên trông rất xấu. Nếu cắt ngang thân giâm lại thì về sau bộ rễ sẽ xòe đều đẹp hơn.
cây thông con mọc từ hạt thường có khúc eo chữ s ở cổ rễ
(11*) Chuẩn bị chất trồng cho lớp thứ 2 (trong giai đoạn cắt thân giâm đọt).
Ta cần chuẩn bị nấm cộng sinh với rễ thông để cây thông con dễ dàng lấy được dinh dưỡng từ đất (giống y như việc cháu bé cần có bà mớm cho ăn vậy). Có loại nấm cộng sinh này thì không cần trộn thêm lá mục nữa. Cách làm như sau:

  • Thu hoạch lá thông tươi và nếu có cả hoa nấm già nữa thì càng tốt, rải chúng xuống dưới đáy chậu.
  • Rải chất trồng thông đen lên trên.
  • Sau 1 tháng bới đất dưới đáy lên xem, nếu thấy có đốm trắng bao quanh lá thông thì tức là nấm đã phát triển tốt.

(12*) Tại sao lại cần chấm tí thuốc ra rễ? Ngày xưa các nghệ nhân Nhật Bản đâu có thuốc ra rễ mà cây của họ vẫn vọt ầm ầm cơ mà.
Khi cây vỏ thân cây thông con bắt đầu chuyển sang màu tím tức là vỏ thật của cây đã hình thành. Lúc này nếu bạn cắt thân ngay tại chỗ màu tím rồi giâm đọt thì tỉ lệ ra rễ sẽ cao.

Tuy nhiên khi giâm cây với số lượng lớn, chẳng ai hơi đâu ngồi đợi từng cây chuyển màu tím mới cắt. Mà tím cắt đã đành, hơi tím cũng cắt, mà cây nào chưa tím nhưng mập mập chút cũng cắt luôn cho rồi. Vì đánh đồng tất cả như vậy nên mới cần chấm thêm tí thuốc ra rễ cho chắc ăn.

(13*) Phân bón cho cây thông bạn có thể áp dụng từ bài viết kỹ thuật nuôi giun lấy phân bón

(14*) Để chống lạnh cho cây thông con, ta có thể áp dụng biện pháp mà bà con ta vẫn dùng để giữ ấm cho cây mạ. Bạn dùng bất cứ thứ gì để làm khung (lồng chim hỏng chẳng hạn) và úp chụp lên đó một tấm nilong trong (áo mưa dùng 1 lần, túi bóng to v.v)

(15*) Dùng dây đồng có gì khác so với dây nhôm?

Những dây đồng đã qua xử lý bằng cách gia nhiệt khoảng vài trăm độ C và để nguội từ từ có một đặc tính rất thú vị: Nếu cứ để im vậy thì dây mãi mãi mềm, nhưng hễ bạn lấy dây này uốn cây thì nó sẽ dần dần cứng chắc lại. Do đó dùng dây đồng quấn cành sẽ không bị trả lại.

(16*) Bạn thích làm vỏ sùi bằng cách cho dây quấn cấn vào vỏ một chút như ông Kusida Matsuo hướng dẫn không tùy bạn. Nhưng có 1 cách khác là đợi cây được 5 tuổi ta sẽ dùng kim châm đâm nhiều nốt trên thân cũng làm cho vỏ xù ra.

(17*) Ở Việt Nam có nên rũ sạch hết đất như ông Kusida Matsuo hướng dẫn không?

Có, việc sắp xếp lại bộ rễ là công việc rất cần và chỉ làm duy nhất 1 lần này trong suốt đời cây thông đen. Thời điểm tốt nhất là khi chồi trên đỉnh đọt bắt đầu hơi nhú cao lên 1 chút. Đó là lúc cây ở giai đoạn giữa điểm A và điểm B của vòng luân chuyển Auxin. Đừng chờ đến khi chồi đọt có lá mở ra là quá trễ. Cố gắng làm công việc này càng nhanh càng tốt.
Có 3 chuyện bạn cần nhớ khi làm công việc tỉa rễ:
a. Quyết định dứt khoát phần nào cắt, phần nào giữ.

b. Lúc tỉa rễ đặt vào rổ là chỉ tỉa rễ đặt vào rổ, không được có một động tác nào thêm. Điều này có nghĩa là mọi việc: sửa soạn rổ, cột sẵn dây nhôm, đất trồng…phải được sửa soạn sẵn sàng từ trước.

c. Luôn luôn nhớ: rễ cây vẫn sống trong lúc các bạn tỉa rễ, vì thế chúng ta cần giúp rễ sống bằng cách tạo môi trường: tối (làm lúc đêm), ấm , ẩm (trong phòng không gió) và khô mặt cắt (không được tưới khi mới vô rổ).

(18*) Đất trồng và nước tưới cho thông đen, vấn đề quan trọng và tốn nhiều giấy mực nhất.
Ban đầu mình trộn vào đất trồng Thông mọi thứ mà mình nghĩ là cây Thông nó cần và nó sẽ từ từ lấy để xài để ăn.

Té ra: thực sự cây Thông nó không cần và nó cũng không có khả năng để lấy xài.

Cuối cùng mới thấy:

Giá thể đất trồng Thông chỉ cần là những hạt sạn vô cơ sao cho:

  • Đủ tối(rễ tránh ánh sáng).
  • Đủ ẩm (để nấm và chóp rễ không bị khô mặt). Ẩm đây là phần trăm hơi nước trong giá thể cao hơn 75-80%. Hơi nước này do gạch vụn (và vỏ cây) bốc ra. Chứ thực sự rễ Thông và nấm không đủ khả năng lấy ra được “phân tử nước” trong gạch vụn. Vì khả năng “giữ chặt nước” của gạch vụn (đất sét) rất cao.(do lực tĩnh điện bề mặt của đất sét rất cao).
  • Đủ thoáng cho CO2 sinh ra bởi rễ thoát ra ngoài không khí.

Vì thế, “đồ ăn ” cho nấm vú em lấy được (rồi cung cấp cho rễ thông) chính là từ nguồn “nước chảy” khi tưới.

Cho nên mình đã làm thử nghiệm và đi đến kết luận là:
Cây thông bonsai cần thời gian tưới dài chứ không phải là cần lượng nước tưới.

Nói cho dễ hiểu: Nếu bạn tưới cây Thông 10 lít nước trong 1 phút thì tác dụng thu nhập thực phẩm của cây Thông chỉ bằng 1/10 so với việc bạn tưới 10 lít nước ấy trong 10 phút. Tức là nấm rễ thông có 10 phút ăn uống thay vì 1 phút, nên mạnh hơn 10 lần.

Đó chính là điều mà mãi hơn 5 năm, sau ngày đầu tiên trồng Thông, mình mới thấy được.
Thành ra, trở lại vấn đề: mình chỉ dùng đất trồng Thông là sạn vô cơ (hạt cỡ 5mm) là tốt nhất để thỏa:

  • Tạo tối
  • Tạo ẩm
  • Đủ không khí cho nấm và rễ thở. Đồng thời những hạt sạn đó không bị ép lại khi rễ phát triển. Trong khi akadama “mòn đi” thì sạn vô cơ không bị ép lại, cả hai trường hợp đều được rễ vui vẻ chấp nhận vì luôn luôn có đủ chỗ để phát triển và để thở.

Nên nhớ một lưu ý quan trọng là cần dùng sàng để loại bỏ mọi thứ hạt < 3mm. Những hạt này sẽ ép không cho rễ phát.
Chứ còn xài đất cát mịn, càng tưới đất càng bị ép chặt lại và nước ở giữa những hạt đất cát nhỏ đã chiếm hết khoảng trống khiến cho không khí không thể lưu thông được (đất bị úng). Thế là khí CO2 do rễ sinh ra không thoát đi được gây ngộp cho rễ, dẫn đến thối rễ do vi khuẩn yếm khí phát triển.

Khi thỏa 3 điều kiện: tối, ẩm, thoáng của đất trồng và chúng ta “nắm kiểm soát” ba phần còn lại là nắng, nước, phân (nhiều, ít, lâu, mau do chúng ta) thì chắc chắn bạn sẽ có cây Thông mọc nhanh chậm theo ý bạn.

Nghĩa là: bất cứ thứ hạt gì mà bạn kiếm được quanh chỗ ở của bạn: sỏi, gạch vụn, đá vụn v.v đều có thể dùng để trồng thông đen. Thức ăn của nấm thì được cung cấp qua vài viên phân nhỏ đặt trên bề mặt rổ và phân hòa tan trong nước tưới mỗi ngày.

(19*) giải thích về công thức thần kỳ: mặt trời + nước + phân bón + thoát nước = phát triển.
Mặt trời: trong 1 ngày, thời gian có nắng càng dài thì cây càng mau lớn.
Nước: không quan trọng lượng nước tưới, mà quan trọng là thời gian tưới càng lâu cây càng khỏe.
Phân bón: nên dùng loại phân viên đặt trên mặt rổ, phân sẽ dần tan vào đất khi tưới nước. Việc trộn phân lẫn vào đất là việc làm rất dở.
Thoát nước: Bao gồm 2 phần:
– Thoát nước qua lá: ban ngày cây khép khí khổng, cho nên gió giúp nước thoát từ từ qua miệng khí khổng đang đóng. Nhờ đó mà nhựa nguyên được kéo lên lá. Bởi vậy ta nói thông càng nhiều gió càng mau lớn.
– Thoát nước trong chậu: chỉ 6h sau khi bị úng cây thông đen sẽ chết, bởi thế nên đất trồng cần thường xuyên khô ráo.

Nguồn caycanhvietnam, tác giả Vũ Hưng.

Chuyên mục: Các giống cây cảnhĐã gắn thẻ với:

1 bình luận


Gửi bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Bình luận *

Tên *