Làm một cành Jin như thế nào?

Cành Jin là cành khô bị nắng mưa mối mọt làm mòn đi, nó rất hay gặp ở các tác phẩm nước ngoài. Đối với tiêu chuẩn chung thì cây không có cành Jin, không có bọng, không có Shari thì chưa được coi là cây già (trừ những cây gỗ dễ mục như sanh, si, mai chiếu thủy v.v) Hầu như không tìm thấy tác phẩm do nghệ nhân nước ngoài làm mà không có phần gỗ lũa. Ở Việt Nam mình thấy có một số người vẫn không chịu công nhận chuyện làm gỗ lũa, chẳng thể hiểu nổi! Mình đi cắt cây thông nhựa hộ 1 bác, bác ấy bảo mày cứ cắt sát vào thân cho bác, rồi thoa keo liền sẹo vào. Bác ấy hi vọng cây sẽ lành vết sẹo đó!

Có 2 kiểu làm cành Jin, một là dùng máy làm lũa mài thành các hốc và các đường gân. Kiểu này nhiều người thích bởi nhanh chóng thành tác phẩm. Mình thì nghèo nên thích làm thủ công hơn. Tức là dùng dao kéo đục đẽo tước các sơ gỗ dần dần ra thành các đường uốn lượn. Tuy cách này mất thời gian (cũng không lâu lắm, làm 1 đoạn lũa như hình dưới mất tầm 1 buổi) nhưng cũng khá đẹp và tự nhiên. Bù lại tỉ mẩn tước, gọt từng tí một cũng có cái thú. Chứ đợt triển lãm ở Ninh Bình vừa rồi mình thấy nhiều người làm lũa bằng máy nhìn nó cứ sao sao ấy, không được tự nhiên.
làm lũa bằng máy mài khuôn

Làm lũa bằng máy mài khuôn. Không phải mình viết về cái này thì dìm hàng cái kia đâu. Làm lũa bằng máy cũng đẹp lắm, nhưng tay nghề chưa giỏi là nhìn nó không tự nhiên ngay.

làm lũa bằng dụng cụ thủ công kiểu tước từng sơ gỗ

Làm lũa bằng một dụng cụ tự chế duy nhất là cái tô vít mài sắc. Tô vít khá là cứng, có thể mài thành giống như một chiếc đục. Bạn thấy sơ gỗ còn đầy trên cây đó là do mình mới làm, đợi chừng 1 năm cho phần gỗ bề mặt mục đi một tí mới đánh sạch và bôi thuốc lũa, nhìn sẽ tự nhiên hơn dùng giấy giáp chà sơ gỗ. Nếu bạn có điều kiện thì dùng băng vải đánh bóng inox mà chà, hoặc dùng đèn khò như mấy nghệ nhân nước ngoài hay làm thì sẽ nhanh hơn.

Làm cành Jin thủ công

Đây là kiểu làm dùng các dụng cụ thủ công bóc tách từng thớ gỗ ra khỏi cây, kiểu này các nghệ nhân Đài Loan (nổi bật là Cheng Cheng-Kung) gọi là Si-diao. Kiểu này được cái lợi là bạn dễ dàng xác định được thớ gỗ nó chạy thế nào chứ không khó khăn như dùng máy. Nhược điểm của nó là hơi tốn công sức và khó đục thành các hốc.

Đầu tiên là cạo sạch vỏ cây
cạo sạch vỏ cây
Dùng phấn vẽ phác thảo đường sẽ bổ. (Nghệ nhân chuyên nghiệp họ mới làm vậy chứ mình làm thử vài cành nho nhỏ thấy chả cần! cứ bóc từ đầu cành bóc xuống, sơ gỗ đi đến đâu tính tiếp đến đấy.)
dùng phấn vẽ đường sẽ cắt
Dùng kìm cạp thô phần sẽ cắt bỏ, nhớ là phải cạp từ phần đầu và tước xuống bên dưới.
dùng kìm cạp bớt phần gỗ thừa
tước thớ gỗ gập xuống và tách ra
dùng kìm cạp xéo cạp gỗ
dùng kìm cạp xéo cạp bớt gỗ
Sau khi cạp thô ta sẽ được như hình dưới:
cành khô sau khi cạp bỏ sơ bộ
Tiếp theo là dùng một cái đục hình móc câu tiếp tục làm chi tiết.
dùng móc tước sơ gỗ
dùng móc tước sơ gỗ
dùng móc tước sơ gỗ
Dùng một chiếc khoan mũi nhỏ để làm sạch phần khe tiếp giáp giữa 2 cành, khe này không thể luồn đục vào được.
dùng khoan làm sạch khe nhỏ
Sau khi hoàn thành ta sẽ được như hình dưới
đoạn cành khô sau khi hoàn thành
Tiếp theo là dùng giấy giáp chà sạch xơ gỗ và bôi thuốc, ta được cành hoàn thiện như hình dưới, nhìn rất đẹp và tự nhiên phải không bạn?
cành jin sau khi hoàn thành

Nguồn sidiao

Chuyên mục: Kỹ thuật bonsaiĐã gắn thẻ với:

9 bình luận

    • Là thuốc bôi lũa (lime sulphur) bạn ạ, có tác dụng chống mục cho gỗ và tạo màu (trên thị trường giờ có 4 loại màu nâu đỏ/đen/trắng/không màu). Cơ bản nó là vôi với lưu huỳnh đun lên cho hòa vào nhau. Để tạo màu người ta thêm mực Ấn Độ vào.
      Bạn lên mạng tìm “thuốc lũa” là có. Hoặc bạn có thể thử tự chế theo bài này: https://bonsaininhbinh.com/tu-che-thuoc-boi-lua-lime-sulphur.html

  1. Bài viết của anh rất hay. Cảm ơn anh đã mang đến cho những người cùng đam mê thêm kiến thức. Chúc anh mạnh khỏe và có nhiều bài viết hay hơn nữa. Thích nhất là có hình minh họa

  2. mình đang rất hứng thú với cách chơi này và muốn học thêm nhiều kinh nghiệm. Bạn có thể cho mình biết học như thế nào và các đường line liên quan đucợ ko ạ? xin chân thành cám ơn bài viết.

    • Theo mình biết khởi nguồn của kiểu làm lũa này là từ Đài Loan. Nếu học chuyên về môn này thì bạn có thể cân nhắc việc sang Đài Loan học nghề, bên đó ông Cheng Cheng-Kung có mở trường đó, bạn vào trang http://www.sidiao.com/ để tham khảo thêm nhé.
      Để tự học, với người nghèo như mình 1 cái tô vít mài sắc là đủ nhưng nếu bạn nhờ lò rèn chế tạo cho 1 bộ giống như bài này https://bonsaininhbinh.com/dung-cu-lam-lua-thu-cong.html thì thao tác sẽ nhanh hơn và đẹp hơn nhiều.
      Khi làm, hãy tâm niệm 1 điều là mình chỉ đang rút ngắn quá trình bào mòn của thời gian. Hãy thuận theo những đường tự nhiên của gỗ.
      Cuối cùng, khi bạn làm xong không phải là đã hoàn thành. Cần phải để thời gian nhuộm “màu thời gian”(patina- theo cách nói của bác Vũ Hưng), đó là những đường nứt và rêu mốc trên thân gỗ mà chỉ có thời gian mới làm được.
      https://bonsaininhbinh.com/wp-content/uploads/2013/12/mau_thoi_gian-550×412.jpg


Gửi bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Bình luận *

Tên *