Tinh thần Wabi-Sabi thể hiện trong dáng cây văn nhân của người Nhật

Copy từ facebook của Lê Công Thành

——————————————————————————–
Nếu đặt ra câu hỏi: sao cần khảng định dáng Văn Nhân?
Đơn giản là chỉ duy nhất dáng Văn Nhân (cả trong Penjing lẫn Bonsai) đều chứa yếu tố “hình ảnh và ý chí con người”.
Cho nên, với cá nhân mình, dẫu cho Bạn không thích thực hiện một tác phẩm Văn Nhân hay chưa đủ điều kiện làm ra một tác phẩm Văn Nhân chăng nữa, thì việc “hiểu được cốt lõi” của dáng này ở từng thể loại cũng là một điều rất nên trong thú chơi cây.
Nguyên thủy hình thành, cũng như mục đích tạo tác cây dáng Văn Nhân trong thể loại Penjing vốn đã được nêu khá đầy đủ.
Riêng trong thể loại Bonsai, dáng này được cụ John Naka liệt kê những đặc tính nên có cho tác phẩm Văn Nhân dưới mặt hình thức. Nhưng mặt nội dung lại không được cụ nhắc tới. Theo mình nghĩ, đó là thiếu sót lớn để có thể hiểu rõ cây dáng Văn Nhân trong Bonsai Nhật Bản cổ điển.
Vậy nên, nếu tóm gọn, chúng ta có thể bảo: dáng Văn Nhân có thể xuất hiện ở một trong 3 thể loại:

  • Thể loại Penjing: tác phẩm sẽ cần một “tên” để dễ lộ ý người thực hiện, vì ý tưởng toát từ tác phẩm mới là điểm chính yếu.
  • Thể loại Bonsai: mang nặng tính Mỹ thuật Tây phương (theo diễn giải của cụ John Naka) dẫu đã có những cố gắng loại bỏ những quy ước mỹ thuật Bonsai, nhưng những nguyên tắc bố cục tác phẩm vẫn phảng phất trong đó.
  • Thể loại Bonsai Nhật Bản cổ điển : hình thức tuy gần tương tự như 2 thể loại trên, nhưng tác phẩm cần lộ nét Wabi-Sabi của truyền thống dân tộc Nhật Bản.

Từ đó, chúng ta thấy : vấn đề chỉ còn là nắm được ít nhiều về ý niệm Wabi-Sabi của người Nhật, là chúng ta đã có thể hiểu được dáng Văn Nhân ở cả 3 thể loại.
Biểu hiện của ý niệm trong tinh thần đời sống người Nhật Bản vốn rất đơn giản. Vả lại, dẫu cho tinh thần Wabi-Sabi được thể hiện khác nhau ở mỗi ngành, mỗi nghề chăng nữa, thì bản chất của Wabi vẫn chỉ là “hình ảnh chòi tranh ven sông của người đánh cá”.
Bạn thử bỏ giờ tĩnh lặng ngắm hình ảnh dưới đây, xem may ra có “ngộ” được điều gì đơn giản cho cuộc sống?
Đó chính là ý niệm Wabi.

Mời các Bạn chịu khó đọc kỹ bài viết về khái niệm wabi-sabi trên wikipedia để phần nào nắm bắt được Wabi-Sabi là gì trong Nghệ thuật Bonsai Nhật Bản.
Tiếc rằng tác giả viết về Wabi-Sabi trong Wikipedia trên đã gom Wabi và Sabi vào chung nhau, coi như một. Nên chi có thể các Bạn dẫu có đọc đi đọc lại nhiều lần, e rằng cũng khó nắm bắt ý nghĩa trọn vẹn.
Wabi và Sabi, ngay như cả Shibui, vốn là những ý niệm mông lung. Chúng vốn chỉ là MỘT CÁCH NHÌN NGẮM SỰ VẬT.
Chứ chúng KHÔNG PHẢI LÀ SỰ VẬT. Thành thử : CHẢ CÓ TỪ NGỮ ĐÍCH THỰC NÀO DIỄN TẢ CHÚNG. Chúng ta chỉ có thể CẢM NHẬN về CHÚNG khi NGẮM NHÌN SỰ VẬT DƯỚI CON MẮT NHẤT NGUYÊN.
Với cách nhìn sự vật (tỉ dụ như “mặt trăng”, “cái cây”, “cái chén”) kiểu NHỊ NGUYÊN , chúng ta sẽ có một khoảng cách (từ chúng ta đến đồ vật). Sự phân định khoảng cách này tạo ra 2 thực thể rời nhau: ta và vật.
Cùng lúc đó, chúng ta đưa món đồ vào “kính hiển vi” để soi rọi từng góc cạnh của món đồ. Điều mà chúng ta hay bảo là “để hiếu biết cơ cấu tạo thành của vũ trụ”. Hay đơn giản hơn, chúng ta soi rọi để đánh giá món đồ này “Đẹp – Xấu”, “Hay – Dở” ra sao?
Tức là luôn luôn có 2 mặt gần như đối kháng nhau. Sự đánh giá này vốn dựa trên những quy ước Mỹ Thuật do chính con người đặt ra và chấp nhận theo thói quen.
Với thú chơi Bonsai, cách nhìn kiểu NHỊ NGUYÊN về tác phẩm thường rõ nét nhất ở những buổi dự thi tranh giải (trong các Triển Lãm). Người ta đưa tác phẩm Bonsai vào một thang điểm và đặt cho nó một con số “điểm kết quả”. Thế là tác phẩm này “Đẹp” hơn tác phẩm kia ở con số kết quả này.
Dưới mắt nhìn Nhất Nguyên, người ngắm hòa mình với sự vật. Bởi thế, Wabi, Sabi, và Shibui chính là những “Cách nhìn sự vật kiểu Nhất nguyên”.
-Cho nên, với tinh thần Wabi, chúng ta cảm nhận nét đẹp món đồ (cái chén chả hạn) ở SỰ KHÔNG VẸN TOÀN của nó.
-Với Wabi, chúng ta cảm nhận nét đẹp của cái chén ở dạng mộc mạc (thô nhám), đơn sơ của nó.
-Với Sabi, chúng ta cảm nhận nét đẹp của cái chén khi nó lộ ra màu “THỜI GIAN” (patina) áp trên thành chén.
Cho nên đọc xong về bài viết về Wabi-Sabi trong Wikipedia, các Bạn nên quên nó đi. Sau một thời gian (10, 20 năm nữa) tâm trí các Bạn sẽ có dịp nhớ lại mang máng những điều đã đọc qua về cách nhìn sự vật này, và có thể các Bạn sẽ buông bỏ cách nhìn Nhị nguyên (vốn được dạy dỗ từ bé với kiểu Duy Vật Nhị Nguyên luận hay Duy vật Nhất Nguyên luận) để tập chuyển sang kiểu Nhất Nguyên chăng?
Đến lúc đó, cơ hội để “ngộ” được Wabi, Sabi,Shibui chắc là sẽ cao.

Chuyên mục: Lý thuyết

Chưa có bình luận, bạn hãy là người đầu tiên nào!


Gửi bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Bình luận *

Tên *