Cảm giác về chiều sâu của tác phẩm dễ dàng nhận ra bởi người xem. Nhưng với người nghệ sỹ, đó là một quá trình khổ luyện. Người nghệ nhân muốn làm 1 cái cây đặt được trên lòng bàn tay mà người xem cảm thấy như đứng trước 1 cây đại thụ cũng cần ứng dụng rất nhiều kiến thức. Chỉ với 10cm vòm lá, bạn phải làm cho tán sau nhỏ hơn tán trước, khi ngắm nhìn sẽ tạo được cảm giác xa xăm như đứng trước 1 cây đại thụ tán vài chục mét vậy !)
Túm lại nguyên tắc để tạo cảm giác 3 chiều là “Bạn cần làm cho 1 đối tượng nhỏ hơn 1 đối tượng khác, dù chúng có kích thước bằng nhau trong thực tế.”

Bonsai vốn nó đã là 1 đối tượng 3 chiều rồi, nghệ nhân không gặp phải những vấn đề khó khăn như họa sỹ phải vẽ trên giấy. Nhưng vẫn có thể ứng dụng luật cận viễn để nhấn mạnh thêm chiều sâu của tác phẩm, bằng cách chúng ta sẽ làm tán phía sau nhỏ hơn tán chính diện một chút, sẽ tạo ra ảo giác về chiều sâu tác phẩm. Ví dụ tác phẩm dưới đây, khoanh đỏ là tán phía trước, khoanh xanh là tán phía sau. Ta thấy sự khác biệt rõ rệt về độ lớn các tán lá.
chiều sâu của tác phẩm

Chính bởi cái luật này mà chúng ta cần xác định mặt tiền cho tác phẩm bonsai. Gần như là không thể có được một cây đẹp tất cả các mặt.

Tỷ lệ vàng

Số Phi (φ) xấp xỉ 1,618 được gọi là con số thần thánh. Người ta thấy nó ở hầu hết mọi nơi trong tự nhiên, từ đường xoáy trôn ốc trên quả thông tới cách sắp xếp lá trên những nhánh cây. Người đầu tiên khám phá số Phi lại là De Vinci. Hãy quan sát bức họa nổi tiếng “Vitruvius man” của ông.
tỷ lệ vàng trong tác phẩm vitruvius man
Ông là người đầu tiên chứng minh rằng cơ thể con người, nói một cách chính xác theo nghĩa đen, được làm bằng các khối mà tỉ lệ giữa chúng luôn luôn là Phi: Đo khoảng cách từ vai đến các đầu ngón tay rồi chi nó cho khoảng cách từ khuỷu tay đến các đầu ngón tay ta được số Phi, chia khoảng cách từ đầu gối đến mặt đất cho khoảng cách từ hông đến mặt đất, một số Phi nữa, lòng bàn tay, ngón chân cái, các đốt sống….mỗi người trong các bạn đều là một minh chứng sống cho Tỉ Lệ Thần Thánh”. Ai có hứng thú hãy tìm đọc cuốn tiểu thuyết “Mật mã Da Vinci” có miêu tả rất hay về con số này. Vậy thì cây chúng ta làm ra cũng nên tuân theo số Phi đúng không ạ? Nó sẽ trông rất tự nhiên. Có điều, qua nhiều năm tháng, cái gốc gác tỉ lệ ấy nó đã bị biến đổi đi (cái cành to lớn xanh tốt gần gốc, “tỉ lệ vàng”, nay đã bị mục gãy còn trơ cái cành Jin chẳng hạn.) Vẫn cây đó, cành đó, chỉ với vài biến đổi mà nét đặc sắc tăng dần.
Trong bonsai, nhiều người quan niệm rằng không cần tỷ lệ vàng. Họ thích phong cách tự nhiên hơn. Thực ra mà nói, tỷ lệ vàng không phải là điều bắt buộc, nhưng nó làm tác phẩm có vẻ “thuận mắt” hơn.
tỷ lệ vàng trong tác phẩm của ngài kimura
Thoạt nhìn tác phẩm này khó nhận ra tỷ lệ vàng nó nằm ở chỗ nào, nhưng sao nó vẫn thuận mắt? Nhìn kỹ hơn chúng ta thấy:

  • AB, BC tạo nên 1 tổ hợp tỷ lệ vàng
  • CD và DE cũng tạo nên một tỷ lệ vàng

Nhưng tỷ lệ vàng không nên hiểu một cách cứng nhắc như là lấy thước ra đo, chỉ cần làm sao cho các chi tiết đừng quá cân đối với nhau là được rồi. Như chú Vũ Hưng nói: “Thuận mắt ăn tiền”
Nói qua về nguyên tắc tỷ lệ vàng cơ bản trong bonsai:
1. Chiều cao cây = 6 lần đường kính gốc
2. Cành thứ nhất ở điểm tỉ lệ vàng (gần 1/3 thân từ gốc lên )
3. Bề dày chậu = đường kính gốc
4. chiều dài chậu =2/3 chiều cao thân + cộng thêm 1/12 chiều cao thân
5. bề ngang tàn lá = 1/2 chiều cao thân .
6.Từ cổ rễ xuống tới đáy chậu = 3/2 bề dày chậu (tức là 3/2 đường kính gốc )
(Cổ rể là chỗ rễ bắt đầu xòe ra từ gốc , tức là điểm phân chia thân và rễ )
Áp dụng: ví dụ cây bạn có đường kính gốc 5 cm, vậy thì cây chỉ nên cao khoảng 30 cm tới 35 cm. Nếu cao hơn sẽ tạo cảm giác cây còn non trẻ, đang vươn lên.

Bài liên quan:
Cảm nhận về cây bài
30 nguyên tắc abc cho người mới học làm cây
Quy tắc nghệ thuật trong bonsai

2 bình luận

  1. Vẻ đẹp bonsai (phần 5)
    Vẻ đẹp bonsai (phần 5) 20/07/2014 at 02:31 |
  2. Vẻ đẹp của bonsai (phần 4)
X